अङ्गुलिः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अङ्गुलिः, स्त्री, (अङ्ग + उलिच्) करशाखा । आङ्गुल इति भाषा । (यथा मनुः, -- “कायमङ्गुलिमूलेऽग्रे दैवं पित्त्र्यं तयोरधः” ।) गजकर्णिका । हस्तिशुण्डाग्रमागः । इति हेम- चन्द्रः ॥ अङ्गुष्ठः । इत्युणादिकोषः ॥
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अङ्गुलिः [aṅguliḥ] ली [lī] रिः [riḥ] री [rī], ली रिः री f. [अङ्ग्-उलि Uṇ.4.2] A finger (the names of the 5 fingers are अङ्गुष्ठ thumb, तर्जनी forefinger, मध्यमा middle finger, अनामिका ring-finger, and कनिष्ठा or कनिष्ठिका the little finger); a toe (of the foot); एकविंशो$यं पुरुषः दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या आत्मैकविंशः Ait. Br.
The thumb, great toe.
The tip of an elephant's trunk. cf. Mātaṅga L.6.9.
The measure अङ्गुल.
N. of the tree गजकर्णिका. (Mar. काकडी ?)
Penis (?). -Comp. -ग्रन्थिः f. (also -पर्वन) The portion of the finger between two joints.-तारणम् [अङ्गुलेः तोरणमिव कृतम्] a mark on the forehead of the form of the half moon made with sandal &c.-त्रम् त्राणम् [अङ्गुलिं त्रायते, अङ्गुलिस्त्रायते अनेन त्रै -क.] a fingerprotector (a contrivance like a thimble used by archers to protect the thumb or fingers from being injured by the bow-string). सज्जैश्चापैर्बद्धगोधाङ्गुलित्रैः Pañch. 2; व्रजति पुरतरुण्यो बद्धचित्राङ्गुलित्रे Bk.1.26. -पञ्चकम् the five fingers collectively. -फला f. Dolichos lablab (Mar. घेवडा). -मुद्रा, -मुद्रिका a seal-ring. इयमङ्गुलिमुद्रा आर्यमवगतार्थं करिष्यति Mu.1. -मोटनम्, -स्फोटनम् [अङ्गुल्योर्मोटनं मर्दनं स्फोटनं ताडनं वा यत्र] snapping or cracking the fingers (Mar चुटकी). -वेष्टः ring; अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान् Rām.6.65.26. -सङ्गा [अङ्गुलौ सङ्गो यस्याः सा] sticking to the fingers; ˚गा यवागूः ˚गा यवागूः ˚गा गाः सादयति P. VIII.3.8 Sk. (अङ्गुलिसंलेपकारकं यवागूद्रव्यम् Tv.) (-ङ्गः) contact of the fingers; act of fingering. गतमङ्गुलिषङ्गं त्वां ..... Bk.9.78. -संज्ञा [तृ. त.] a sign made by the finger; मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव Ku.3.41 -सन्देशः making signs with fingers; cracking or snapping the fingers as a sign. -संभूत a. [स. त.] produced from or on the finger. (-तः) a finger nail.