अनुपलब्धि

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अनुपलब्धि¦ स्त्री न उपलब्धिः अभावे न॰ त॰। लाभा-भावे प्रत्यक्षाद्यभावे च। तत्र अनुपलब्धिश्च न केवलं[Page0176-b+ 38] इन्द्रियादिसन्निकर्षाभावमात्रेण, किन्तु तत्सन्निकर्षेऽपिकारणान्तरादपि भवति यथोक्तं सांख्यसूत्रे।
“सौक्ष्म्या-त्तदनुपलब्धिरिति”। तदेव कारिकायां विवृतम्
“अति-दूरात् सामीप्यादिन्द्रियघातान्मनोऽनवस्थानात्। सौक्ष्म्या-द्व्यवधानादभिभवात् समानाभिहारादिति
“नास्ति घटो-ऽनुपलब्धेरिति”। योग्यपदार्थस्यानुपलब्धिश्च अभावज्ञान-सामग्री। तद्विवरणं योग्यानुपलब्धिशब्दे दृश्यम्।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अनुपलब्धि [anupalabdhi], f. Non-recognition, non-perception (प्रत्यक्षाद्यभाव); नास्ति घटो$नुपलब्धेः (the knowledge of घटाभाव is possible because the प्रतियोगी or counter-entity is not found with the non-entity or अभाव, that is, there being no उपलब्धि or knowledge of the घट); one of the instruments of knowledge according to the Mīmāṁsakas, but not according to the Naiyāyikas.-Comp. -समः a fallacy, trying to establish a fact (say, the eternity of sound) from the impossibility of seeing the non-perception of it.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अनुपलब्धि/ अन्-उपलब्धि f. non-perception , non-recognition.