अनुपातकम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अनुपातकम्, क्ली, (पातयति निरयं प्रेरयति, पत् + णिच् + ण्वुल् । पातकं ब्रह्महत्यादि तत्सदृशं प्रादिसमासः । वेदनिन्दादिजन्यपापविशेषः । तानि च विष्णुना दर्शितानि, यथा, -- “यागस्थस्य क्षत्त्रियस्य वैश्यस्य च रजस्वलायाश्चान्तर्व्वत्न्याश्चा- त्रिगोत्रायाश्चाविज्ञातस्य गर्भस्य शरणागतस्य च घातनं ब्रह्महत्यासमानमिति” ।) महापातक- सदृशपापविशेषः । तत् पञ्चत्रिंशत्प्रकारं, यथा, -- समुत्कर्षे मिथ्यावचनं १ तत् द्विविधं । आत्मगामि । असूयापूर्ब्बकपरगामि च । राजगामि पैशुन्यं १ पितुर्मिथ्यादोषकथनं १ एतत्त्रयं ब्रह्महत्यासमं ॥ ३ वेदत्यागः । स तु अधीतवेदविस्मरणं । १ वेदनिन्दा १ कौटसाक्ष्यं १ तद्द्विविधं । ज्ञातस्याकथनं । मिथ्याकथनञ्च । सुहृद्बधः १ स तु ब्राह्मणव्यतिरिक्तमित्रबधः । ज्ञानपूर्ब्बकाभ्यासेन गर्हितान्नस्य अर्थात् अन्त्य- जान्नस्य भक्षणं १ ज्ञानपूर्ब्बकाभ्यासेन गर्हिताद्यस्य अर्थात् छत्रा- कादेर्भक्षणं १ एतत् षड्विधं सुरापानसमं ॥ ६ निक्षेपहरणं १ नरहरणं १ अश्वहरणं १ रजतहरणं १ भूमिहरणं १ हीरकहरणं १ मणिहरणं १ एतानि सप्त स्वर्णस्तेयसमानि ॥ ७ सपीण्डस्त्रीगमनं १ कुमारीगमनं १ अन्त्यजागमनं १ सख्युः स्त्रीगमनं १ औरसेतरपुत्त्रस्त्रीगमनं १ पुत्त्रस्यासवर्णस्त्रीगमनं १ एतानि षट् विमातृगमनसमानि ॥ ६ मातृष्वसृगमनं १ पितृष्वसृगमनं १ श्वश्रूगमनं मातुलानीगमनं शिष्यस्त्रीगमनं भगिनीगमन १ आचार्य्यभार्य्यागमनं १ शरणागतागमनं १ राज्ञीगमनं १ प्रव्रजितागमनं १ धात्रीगमनं १ साध्वीगमनं १ वर्णोत्तमागमनं १ एतानि त्रयोदश गुर्व्वङ्गना- गमनसमानि ॥ १३ इति प्रायश्चित्तविवेकसङ्ग्रहः ॥ ३५

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अनुपातकम् [anupātakam], [पातकं ब्रह्महत्यादि तत्सदृशम्] A heinous crime such as theft, murder, adultery &c. 35 such sins are enumerated in Viṣṇusmṛiti; Manu mentions 3 kinds; See 11.54-58.