अनुवत्सर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सरः, पुं, (अनुकूलोवत्सरः, दानादिविशेषाय ।) वर्षः । इति हेमचन्द्रः ॥ संवत्सरादिपञ्चकान्तर्गत- वत्सरविशेषः । अस्मिन् वर्षे धान्यदाने महाफलं । शकाब्दात् पञ्चभिर्हृते यः शेषस्तिष्ठति तेन एकादिक्रमेणसं-परि-इदा-अनु-उदा-पूर्ब्बकवत्सर- संज्ञका वत्सरा भवन्ति । इति मलमासतत्त्वं ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सर¦ पु॰ अनुकूलो वत्सरो दानादिविशेषाय।
“शकाङ्क्षात् पञ्चभिः शेषात् ममाद्यादिषु वत्सराः। सम्प-रीदानुपूर्ब्बाश्च तथोदापूर्ब्बका मता” इत्युक्ते वत्सरभेदे।
“संवत्सरे तथा दानं तिलस्य तु महाफलम्। परिपूर्ब्बेतथा दानं यवानाञ्च द्विजोत्तम!। इदापूर्ब्बे च वस्त्राणांधान्यानाञ्चानुपूर्ब्बके उदासंवत्सरे दानं रजतस्य महा-फलमिति” विष्णु॰ ध॰ वुरा॰। अनुवर्षादयोप्यत्र।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सर¦ m. (-रः) A year. E. अनु, and वत्सर a year.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सरः [anuvatsarḥ], [अनुकूलो वत्सरो दानादिविशेषाय]
A year.
The 4th year in the 5 years' cycle; or the 5th of 5 cycles of 12 years in the Bṛihaspati cycle. वायुमेव तदनु- वत्सरमाप्नोति T. Br.1.4.1.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सर/ अनु-वत्सर m. the fourth year in the Vedic cycle of five years TBr. etc.
अनुवत्सर/ अनु-वत्सर m. a year L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the fourth year in a five year युग; फलकम्:F1: भा. III. ११. १४; V. २२. 7; Vi. II. 8. ७२.फलकम्:/F is वायु. फलकम्:F2: Br. II. १३. ११५, ११९, १३४; २१. १३४; २८. २२; M. १४१. १८; वा. ३१. ३१.फलकम्:/F (यजुर् सम्हिता) अहोरात्रकर. फलकम्:F3: वा. ३१. २७; ५६. २०; ५०. १८३; Br. II. १३. १३४.फलकम्:/F
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवत्सर न.
संवत्वर (वर्ष) के पीछे आने वाला वर्ष, (परिवत्सर, इदावत्सर, उद्वत्सर); मा.श्रौ.सू. 1.6.4.21; श्रौ.को. (सं.) I.487। अनुवर्तयति (अनु + वृत् + णिच् + लट् तिप् पर.) [गद्य खण्ड (निगम) में नामों को] डालता है, शां.श्रौ.सू. 2.6.12. देखें। अनुवर्तयते (आत्म.) (होता) सूक्तवाक में शब्दों की अनुवृत्ति करता है (अर्थात् जोड़ता है) ‘संवत्सरीणं स्वस्तिम् आशास्ते’ से ‘दिव्यं धाम आशास्ते’, आप.श्रौ.सू. 8.3.4, अर्थात् बाद वाली अभिव्यक्ति को उसके द्वारा जोड़े गये बाद वाले का अनुवर्तन कराता है।