अनुवाक्या
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवाक्या¦ स्त्री अनु + वच--ण्यत् कुत्वम्। ऋत्विग्भेदःप्रशास्ता तत्पाठ्यायां देवताह्वानसाधने ऋचि।
“पुरोऽनु-वाक्या याज्या वेति” यजु॰
“द्वे ऋचौ सुराग्रहाणार्थेथाज्यानुवाक्ये प्रथमानुवाक्या, सुतमिवेति याज्येति” वेददीपः।
“पुरोऽनुवाक्या याज्या च शस्यैवेति” वृ॰ उप॰। पुरोऽनुवाक्या प्राक्प्रयोगकालाद् याः प्रयुज्यन्तेऋचः सा ऋग्जातिः पुरोऽनुवाक्येत्युच्यते इति भा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवाक्या¦ f. (-क्या) A prayer or formula from the Vedas, E. अनु, and वाक्या a formula.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवाक्या [anuvākyā], [वच्-ण्यत्-कुत्वम्] A verse recited by the Hotṛi priest, in which the god is invoked to accept the offering prepared for him, or a sort of priest; वाक्यलक्षणविदो$नुवाक्यया Śi.14.2 (प्रशास्तृपाठ्या तदभावे हातृपाठ्या देवताह्वानी ऋक् Malli.).
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवाक्या/ अनु-वाक्या f. the verse to be recited by the होतृor मैत्रावरुणpriest , in which the god is invoked to partake of the offering intended for him S3Br.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अनुवाक्या स्त्री.
इसे पुरोनुवाक्या (स्त्री.) भी कहते हैं। यह देवता के आह्वान का आमन्त्रण है, जिसका उच्चारण होता ‘आज्यभाग’ ‘आवाप’ के लिए बैठते समय करता है। इसका उच्चारण अन्तिम ‘ओम्’ के विस्तृत उच्चारण के साथ सोमाहुति के पूर्व एकतान = एकश्रुति (ऐकश्रुत्य, आश्व.श्रौ.सू. 1.1०.1 टीका) में किया जाता है। अध्वर्यु, होता को यह कहते हुए प्रेरित करता है कि-‘अमुष्मा अनुबूहि’, अमुक - अमुक के लिए अनुवाक्या का उच्चारण करो, का.श्रौ.सू. 1.9.13; पितरों के कृत्य के समय यह ‘अनु स्वधा’ होती है, आप.श्रौ.सू. 8.15.8; होता ‘याज्या’ के पूर्व ‘अनुवाक्या’ का पाठ करता है, देखें-आश्व.श्रौ.सू. 1.5.29; का.श्रौ.सू. 5.12.11।
