अपम
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपमः, पुं, (अपकृष्टतया मीयते, अप + मा + घञर्थे कः ।) क्रान्तिः । इति सिद्धान्तशिरोमणौ गोलाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपम¦ त्रि॰ अपकृष्टं मीयते अप + मा--बा॰ क। अपकृष्ट-तया ज्ञाते
“भगोऽनाशोश्चिदविताऽपमस्य चित्”। ऋ॰
१० ,
३९ ,
३ ।
“अपमस्य जात्यातिनिकृष्टस्य” भा॰। अप-कृष्यभूगोलादुपरि मीयते। भूगीलानाच्छादितान्तरिक्षमागेज्योतिषपरिभाषितायां सूर्य्यादिगत्यर्थतिर्य्यग्रेखायाम् क्रान्तौयथा।
“नाडिकामण्डलात् तिर्य्यगत्रापमः, क्रान्तिवृत्ता-वधिः क्रान्तिवृत्ताच्छरः। विक्षेपवृत्तावधिस्तिर्य्यगेवं स्फुटोनाडिकावृत्तखेटान्तरालेऽपम” इति सि॰ शि॰।
“क्रान्तिवृत्तेयत् स्फुटग्रहस्थानं तस्य नाडीवृत्तात् तिर्य्यगन्तरम् अपमःक्रान्तिः। अथ विमण्डले यत् ग्रहस्थानं तस्य क्रान्ति-[Page0229-b+ 38] वृत्तात् यत् तिर्य्यगन्तरं स विक्षेपः अथ विमण्डलस्य प्राक् चनाडीवृत्तात् यत् तिर्य्यगन्तरम् सः अपमः स्फुटा क्रान्तिःग्रहस्य उत्तरतो याम्यदिशं याम्यान्तात् तदनु सौम्यदिग्-भागम्। प्रमि॰
“परिसरतां गगनसदां चलनं किञ्चि-द्भवेदपमः” इति। सि॰ शि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपम¦ m. (-मः) Declination, (in astronomy.) E. अप, मा to measure, ड aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपम [apama], a. [अपकृष्टं मीयते, मा बाहु ˚क] Ved. The most distant or remote, the last, lowest in caste, most degraded (जात्यातिनिकृष्ट) युवं भगो$नाशोश्चिदवितारापमस्य चित् । Rv.1.39.3. -मः (In astr.) Declination. (कलन, क्रान्ति, गति) the ecliptic (क्रान्तिवृत्त); परिसरतां गगनसदां चलनं किंचिद् भवेदपमः Sid. Śir. -Comp. -ज्या the line of the ecliptic; see क्रान्तिज्या. -मण्डलम् -वृत्तम् the ecliptic.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपम mfn. (fr. अप) , the most distant , the last RV. x , 39 , 3 AV. x , 4 , 1
अपम m. (in astron. ) the declination of a planet.