अपसलवि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि, व्य, (अप + सल् + बाहुल्यात् अवि ।) प्रदेशिन्यङ्गुष्ठयोरन्तरा । पितृतीर्थं । यथा । “प्रदेशिन्यङ्गुष्ठयोरन्तरा अपसलवि अपसव्यं वा तेन पितृभ्यो निदधाति” । इति श्राद्धतत्त्वे भट्ट- भाष्यधृतगृह्यं ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि¦ अव्य॰ अप + सल--बा॰ अवि। तर्ज्जन्यङ्गुष्ठ-मध्यस्थानरूपे पितृतीर्थे
“तर्जन्यङ्गुष्ठयोरन्तरा अपसलविअपसव्यं वा तेन पितृभ्योनिदधाति” शु॰ त॰ गृह्यम्।
“सव्येनैव पाणिना सूत्रतन्तुं गृहीत्वा अपसलवि पूर्ब्बस्यांकर्ष्वां पिण्डे निदध्यादिति” गोभिलः। [Page0239-a+ 38]
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि¦ ind. The space between the thumb and the forefinger.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि [apasalavi], ind. [अप-सल् बा˚ अविं]
To the left (opp. प्रसलवि; ˚वि सृष्टया रज्ज्वा Kāty. (अप्रादक्षिण्येन).
(The space) Between the thumb and the forefinger, supposed to be sacred to the Manes, as water &c. in ceremonies like तर्पण is offered to them being poured down through that space; प्रदेशिन्यङ्गुष्ठयोरन्तरा अपसलवि अपसव्यं वा तेन पितृभ्यो निदधाति Śabdak.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि/ अप-सलवि ind. to the left (opposed to प्र-सलविSee. अव-सलवि) S3Br.
अपसलवि/ अप-सलवि ind. the space between the thumb and the forefinger (sacred to the Manes).
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसलवि क्रि.वि.
घड़ी की सुई के विपरीत दिशा में, का.श्रौ.सू. 21.3.31 (पितृमेध)। अपसलैः कि.वि. बायीं होर, बौ.श्रौ.सू. 1.2.27 ‘शुल्बं कृत्वा अपसलैः आवेष्टयति (दर्भ-मुष्टि), बौ.श्रौ.सू. 1.2.7।