अपसव्य
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्यम्, क्ली, (सव्यादपक्रान्तं, “निरादयो गता- द्यर्थे पञ्चम्या” इति समासः ।) अपसलवि । पितृ- तीर्थं । इति श्राद्धतत्त्वे भट्टभाष्यधृतगृह्यं ॥
अपसव्यः, त्रि, (सव्यादपक्रान्तः, “निरादयो गता- द्यर्थे पञ्चम्या” इति समासः ।) शरीरदक्षिण- भागः । प्रतिकूलः । इति मेदिनी ॥ (विपरीतः । “वाता मण्डलिनश्चैनमपसव्यं प्रचक्रमुः” । इति रामायणे ।)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्य वि।
प्रतिकूलम्
समानार्थक:प्रसव्य,प्रतिकूल,अपसव्य,अपष्ठु,प्रतीक,वाम
3।1।84।1।3
प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यादपसव्यमपष्ठु च। वामं शरीरं सव्यं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम्.।
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्
अपसव्य वि।
दक्षिणशरीरभागः
समानार्थक:अपसव्य
3।1।84।2।2
प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यादपसव्यमपष्ठु च। वामं शरीरं सव्यं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम्.।
पदार्थ-विभागः : अवयवः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्य¦ न॰ अपक्रान्तं सव्यात् निरा॰ त॰।
१ देहदक्षिण-भागे
“तर्ज्जन्यङ्गुयष्ठोरन्तरा अपसलवि अपसव्यं वेति”
२ गृह्यपरिभाषिते पितृतीर्थे च। अपगतं मग्नतया भूमौ-पातितत्वात् सव्यं यत्र। भूमौ पातनेन भग्नप्रायवामाङ्गेअप वैपरीत्ये सू--भावे यत् सव्यं गतिः। विपरीते त्रि॰।
“अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामाप्तदक्षिणमिति” याज्ञ॰।
“देवकर्म्मानन्तरं पितृकर्मकरणे प्राप्तवामोपचारनिरासाया-प्तदक्षिणव्यापार” इति श्रा॰ त॰ रघु॰। आभ्युदयिके हि
“निपातो न हि सव्यस्य जानुनोविद्यते क्वचिदिति” श्रा॰त॰ वशिष्ठोक्तेः भूमौ पातितवाम्जानूकरणाभावः। अतएव
“नात्रापसव्यकरणं न पैत्रं तीर्थमिष्यते” इत्यादिना अपसव्यकरणनिषेधः सूपपन्नः। पितृतीर्थञ्च
“यत्रानुक्तो-विशेषस्तु दक्षिणस्तत्र शस्यते इति” स्मृतेः। दक्षिणहस्तएव।
“प्राचीनावीतिना भाव्यमपसव्यमतन्द्रिणा। पित्र्य-मानिधनात् कार्य्यं विधिवद्दर्भपाणिना” इति मनुः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्य¦ mfn. (-व्यः-व्या-व्यं)
1. Opposite, contrary.
2. Right, (not left.) n. (-व्यं) The space between the thumb and the forefinger. E. अप, and सव्य left.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्य [apasavya] सव्यक [savyaka], सव्यक a.
Not on the left, right; मण्डलान्य- पसव्यानि खगाश्चक्रू रथं प्रति Rām.6.57.34 अपसव्येन हस्तेन Ms. 3.214.
Contrary, opposite यद्येतदपसव्यं ते वचो मम भविष्यति Mb.5.138.27. -व्यम् ind. To the right, making the sacred thread hang down towards the left part of the body over the right shoulder (opp. सव्यम् when it hangs over the left); a position of the thread in Śrāddha or other religious ceremonies at particular times of those ceremonies (the three positions being सव्य, निवीत & अपसव्य); प्राचीनावीतिना सम्यगपसव्यमतन्द्रिणा । पित्र्यमानिधनात्कार्यं विधिवद्दर्भपाणिना ॥ Ms.3.279; ˚व्यं कृ to go round one so as to keep the right side towards him; to make the sacred thread hang over the right shoulder.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपसव्य/ अप-सव्य mfn. not on the left side , right Mn. iii , 214
अपसव्य/ अप-सव्य mfn. (with auguries) from the right to the left , moving to the left MBh. VarBr2S. etc.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--a son of शम्श्य Agni. Br. II. १२. १३.