अपोह
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपोहः, पुं, (अप् + ऊह + भावे घञ् ।) अपगत- ऊहः । वितर्काभावः । शुश्रूषाद्यष्टधाधीगुणान्त- र्गतषष्ठगुणः । (“शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा । ऊहोऽपहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः”) ॥ इति हेमचन्द्रः ॥ अतद्व्यावृत्तिः । इति काव्य- प्रकाशटीकायां महेश्वरः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपोह¦ पु॰ अप + उह गत्यादौ बा॰ भावे क।
१ त्यागे
२ अतद्व्यावृत्तौ तद्भिन्नस्य व्यावृत्तेरपि त्यागविशेषरूपत्वा-त्तथात्वम्।
“तद्वानपोहो वा शब्दार्थ” इति काव्यप्र॰
“अपोहः अतद्व्यावृत्तिरिति” महेश्वरः। ऊहस्तर्कः अपःविपरीत्ये प्रा॰ स॰। अपरतर्कनिरासाय कृते विपरीततर्केस च
“सुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणा तथा। ऊहो-ऽपोहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानञ्च धीगुणा इति हेमचन्द्रोक्तःबुद्धिगुणभेदः।
“स्वयमूहापोहासमर्थ” इति पा॰ भा॰। भावे ल्युट्। अपोहनमप्यत्र न॰।
“मत्तः स्मृतिर्ज्ञाम-मपोहनञ्चेति” गीता।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपोह¦ m. (-हः)
1. The removal of doubt by the exercise of the reasoning faculty.
2. Reasoning, arguing. E. अप reverse, ऊह to reason, and घञ् affix; opposed to doubt or deliberation.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपोहः [apōhḥ], 1 Removing, driving away, healing &c.
Removal of doubt by the excercise of the reasoning faculty.
Reasoning, arguing; reasoning faculty.
Negative reasoning (opp. ऊह) (अपरतर्कनिरासाय कृतो विपरीतस्तर्कः). one of the dhiguṇas q. v. स्वयमूहापोहासमर्थः; इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाः Mb.13. 145.43. ऊहापोहमिमं सरोजनयना यावद्विधत्तेतराम् Bv.2.74; hence ऊहापोह = complete discussion of a question.
Excluding all things not coming under the category in point; तद्वानपोहो वा शब्दार्थः (where Maheśvara paraphrases अपोह by अतद्व्यावृत्ति i. e. तद्भिन्नत्यागः),
A superfluous member attached to a structure of some construction.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अपोह/ अपो m. pushing away , removing
अपोह/ अपो m. (in disputation) reasoning , arguing , denying.