अप्रतिरथ
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथम्, क्ली, (नास्ति प्रतिरथः समः मङ्गलार्थ- त्वेन यस्य तत् ।) यात्रा । सामवेदः । मङ्गलं । इति भूरिप्रयोगत्रिकाण्डशेषौ ॥ (युद्धार्थयानं । युद्धसमये यात्राकृतमङ्गलं । “यद् यात्रा मङ्गलं साम तदप्रतिरथं विदुः” ॥ इति हारावली ।)
अप्रतिरथः, पुं, (नास्ति प्रतिरथः प्रतियोद्धा यस्य सः ।) योद्धा इति भूरिप्रयोगः ॥ तुल्ययोद्धृ- रहितः । इति पुराणं ॥ (“दौष्मन्तिमप्रतिरथं तनयं प्रसूय” इति शाकुन्तले । “एतेषां तमसामिवाप्रतिरथैस्तेजोभिः” । इति महावीरचरिते ।)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथ¦ पु॰ नास्ति प्रतिरथः प्रतियोद्धा यस्य।
१ प्रति-योधशून्ये। नास्ति प्रतिरथः तुल्यः मङ्गलार्थत्वेनास्य।
२ यात्रामङ्गलार्थे सामभेदे।
“एष सोऽप्रतिरथोऽथ यः स वृहस्पति-रिति”
“ब्रह्मा दक्षिणतोऽप्रतिरथं जपति” इति च शत॰ ब्रा॰
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथ¦ n. (-थं)
1. A march or procession.
2. The Sa4ma Ve4da.
3. Auspicious, well, right. m. (-थः) A warrior. E. अ neg. प्रति against, रथ a car.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथ [apratiratha], a. or -थः (A hero) who has no प्रतिरथ or rival warrior, a matchless or unrivalled warrior; दौष्यंतिमप्रतिरथं तनयं निवेश्य Ś.4.2, Ś.7,7.33.
Matchless; अप्रतिहतैस्तेजोभिः एकैकस्य योग्यता Mv.1.46. -थः N. of a Ṛiṣi (Composer of the hymn Rv.1.13); N. of a son of Rantināra. -थः, -थम् N. of a hymn composed by अ˚; यद्यात्रामङ्गलं साम तदप्रतिरथं विदुः.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथ/ अ-प्रतिरथ mfn. id. S3Br. S3a1k.
अप्रतिरथ/ अ-प्रतिरथ m. N. of a ऋषि(son of इन्द्रand composer of the hymn RV. x , 103 )
अप्रतिरथ/ अ-प्रतिरथ m. N. of a son of रन्तिनारVP.
अप्रतिरथ/ अ-प्रतिरथ n. N. of the above-named hymn (composed by अप्रतिरथ) MaitrS. S3Br. etc.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the son of रन्तिभार (अन्तिमार-वि। प्।) and father of कण्व and ऐलीन. भा. IX. २०. 6; Vi. IV. १९. 4, 5, 8.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अप्रतिरथ न.
12 मन्त्रों के एक समूह (वर्ग) का नाम, का.श्रौ.सू. 11.1.9; सूक्त ऋ.वे. 1०.1०3, जिसका पाठ ब्रह्मा उस समय करता है, जब सोम लता को क्रयण के अनन्तर आगे लाया जाता है, आश्व.श्रौ.सू. 4.8.28; शां.श्रौ.सू. 8.15.1०; का.श्रौ.सू. 18.3.17; बौ.श्रौ.सू. 1०.51 ः 2०; मा.श्रौ.सू. 6.2.5.7; श्रौ.को. (अं) 2.144; वैता.श्रौ.सू. 13.4-11. जिस समय अगिन् का उत्तरवेदि में प्रणयन होता है, उस समय ब्रह्मा अप्रतिरथ मन्त्रों का भी पाठ करता है, ला.श्रौ.सू. 5.8.11.12; द्रा.श्रौ.सू. 14.4.12।