अभ्यङ्गः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अभ्यङ्गः, पुं, (अभि + अन्ज घञ् कुत्वं ।) तैलमर्दनं । तत्पर्य्यायः । स्नेहनं २ । इति राजनिर्घण्टः ॥ यथा, -- “तैलमल्पं यदङ्गेषु न च स्याद्बाहुतर्पणं । सा मार्ष्टिः पृथगम्यङ्गो मस्तकादौ प्रकीर्त्तितः ॥ अभ्यङ्गमाचरेन्नित्यं स जराश्रमवातहा । शिरःश्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्” ॥ इत्यायुर्व्वेदः ॥ * ॥ अस्य गुणाः । मार्दवकारित्वं । कफवातनाशित्वं । धातुपुष्टिजनकत्वं । त्वग्वर्णबल- प्रदत्वञ्च ॥ पादाभ्यङ्गगुणाः । निद्राचक्षुर्हितकारित्वं । पादरोगनाशित्वञ्च ॥ पादगते द्वे शिरे चक्षुषि सम्बद्धे स्तः अतश्चक्षुर्हितार्थिना पादाभ्यङ्गः कर- णीयः ॥ कफग्रस्तकृतभेदवमनाजीर्णिभिर्नाभ्यङ्गः करणीयः । इति राजवल्लभः ॥ * ॥ अपरञ्च । “मूर्द्ध्नि दत्तं यदा तैलं भवेत् सर्व्वाङ्गसङ्गतं । स्रोतोभिस्तर्पयेद्बाहू स चाभ्यङ्ग उदाहृतः” ॥ तत्पर्य्यायः । अम्यञ्जनं २ । इति शुद्धितत्त्वधृता- युर्व्वेदः ॥ आभां इति भाषा ।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

अभ्यङ्गः [abhyaṅgḥ], 1 Smearing the body with unctuous or oily substances, smearing with oil; अभ्यङ्गने पथ्यमलंचकार Ku.7.7; स्तन्यदानाभ्यङ्गपोषणादिभिः पुपोष Pt.5; Ms.2.178.

Smearing in general, inunction.

An unguent, salve, liniment.

cream of milk; (Nigh.).