अभ्यञ्जन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जनम्, क्ली, (अभि + अन्ज + कर्म्मणि ल्युट् ।) तैलं । इति हेमचन्द्रः ॥ अभ्यङ्गः । इति राज- निर्घण्टः ॥ (तैलादिना शिरःसहितदेहमर्द्दनम् । “भोजनाभ्यञ्जनाद्दानात् यदन्यत् कुरुते तिलैः ॥ कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जति” ॥ इति मनुः ।)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जन नपुं।
तैलम्
समानार्थक:म्रक्षण,अभ्यञ्जन,तैल
2।9।50।2।2
यवागूरुष्णिका श्राणा विलेपी तरला च सा। म्रक्षणाभ्यञ्जने तैलं कृसरस्तु तिलौदनः। गव्यं त्रिषु गवां सर्वं गोविड्गोमयस्त्रियाम्.।
पदार्थ-विभागः : पक्वम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जन¦ न॰ अभि + अन्ज--भावे ल्युट्। अभ्यङ्गशब्दार्थे
“भोजनाभ्यञ्जनाद्दानात् यदन्यत् कुरुते तिलैः” मनुः।
“ताम्बूलाभ्यञ्जनं चैव कांस्यपात्रे च भोजनम्। यतिश्चब्रह्मचारी च विधवा च विववर्जयेत्” शु॰ त॰ प्रचेताः। करणे ल्युट्।
२ नेत्रादौ कज्वलादिदाने।
३ तत्साधनेद्रव्ये। अभि + अन्ज--णिच् ल्युट्। अभ्यञ्जनसाधन-व्यापारे
“अभ्यञ्जनं स्नापनञ्च गात्रोत्सादनमेव च। गुरु-पत्न्या न कार्य्याणि” मनुः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जन¦ n. (-नं)
1. Oil.
2. Smearing the body with oil, inunction; see the preceding.
3. Applying collyrium to the eyelashes, decorating the hair, &c. or any personal embellishment. E. अभि, अञ्ज to anoint, and ल्युट् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जनम् [abhyañjanam], Smearing the body with oily substances, inunction; भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्यदन्यत्कुरुते तिलैः Ms.1.91.
Smearing or anointing in general.
Applying collyrium to the eyelashes; Ms.2.211. (here the 1 & 2 meaning can be applicable).
An oily substance; oil unguent.
An ornament, decoration (Ved.).
Cream of milk; (Nigh.).
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जन/ अभ्य्-अञ्जन n. rubbing with unctuous substances , inunction (especially of the feet , once [ BhP. ] said of the hairs) Ka1tyS3r. Mn. etc.
अभ्यञ्जन/ अभ्य्-अञ्जन n. unguent (used for rubbing the feet ; See. आ-ञ्जन) S3Br. etc.
अभ्यञ्जन/ अभ्य्-अञ्जन n. (5) ornament , embellishment RV.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अभ्यञ्जन न.
(द्वि.) 1. आँखों मेंअञ्जन तथा शरीर पर अलंकरणों का प्रयोग करना, आश्व.श्रौ.सू. 2.7.5; 2. एक एकाह का नाम, बौ.श्रौ.सू. 18.48; ‘अक्ताक्षा अलंकृता ऋत्विजः चरन्ति स आञ्जनोऽभ्यक्त शामूलवाससः सोऽभ्यञ्जनः’ 3. लाट परम्परा में मैथुन (रति क्रिया = उपगमन) का पर्यायवाची (तु. तै.सं. 2.5.1. अभ्यञ्जनं वाव स्त्रिया अञ्जनम्, रजस्वला के लिए बनाये गये नियमों के अन्तर्गत विहित)।