अमति
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अमतिः, पुं, (अम् + अति ।) कालः । चन्द्रः । इति मेदिनी ॥ दुष्टे त्रि । इति शब्दरत्नावली ॥ “अमतिः पुंसि काले च दुष्टे हिमकरेऽपि च” । इति शब्दरत्नावली । अबुद्धिः । अज्ञानं । अन- भिसन्धिः । “भुक्त्वातोऽन्नतमस्यान्नममत्या क्षपणं त्र्यहं । मत्या भुक्त्वा चरेत् कृच्छ्रं रेतोविण्मूत्रमेव च” ॥ इति मनुः ।)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अमति¦ पु॰ अम--अति।
१ काले उणा॰।
२ चन्द्रे मेदि॰
३ रूपे स्त्री निरु॰ वेदे तु रूपे एव अस्यप्रयोगः
“हिरण्म-योममतिं यामशिश्रेत्”
“व्युर्वा पृथ्वीममतिं सृजान” ऋ॰
७ ,
३८ ,
१ ,
२ अमतिं रूपमिति भा॰ आबन्धुरेष्वमतिंदर्शता”
१ ,
६४ ,
९ । दुष्टे त्रि॰ शब्दार्ण॰। मननं मतिःअभावे न॰ त॰।
४ ज्ञानाभावे यथास्वरूपाज्ञाने।
“अमत्यै-तानि षड्जग्ध्वा त्रिरात्रमिति” मनुः
“कृच्छ्रांस्तु चतुरःकुर्य्याद्गोबधे बुद्धिपूर्ब्बके अमत्या तु द्वयं कुर्य्यादिति स्मृतिः
५ अप्रशस्तबुद्धौ च स्त्री न॰ ब॰।
६ ज्ञानहीने त्रि॰।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अमति [amati], a. Evil-minded, wicked, depraved. -तिः A rogue, cheat. -तिः f.
Ignorance, unconsciousness, absence of knowledge, intention, or fore-thought; अमत्यैतानि षड् जग्ध्वा Ms.5.2;4.222. For some of the other senses see under अम्. -Comp. -पूर्व a. unconscious, unintentional.
अमतिः [amatiḥ], [अम्-अति Uṇ.4.59.]
Time.
The moon.
(Ved.) Form, shape (Nir.).
Want, poverty.a. poor, indigent; अनापिरज्ञा असजात्यामतिः Rv.1.39.6.-अमतीवत् a. Ved.
Evil-minded, wicked (दुष्ट, अप्रशस्त- बुद्धिमत् Sāy.).
Poor, indigent; न मे स्तोतामतीवा न दुर्हितः स्यादग्ने न पापया Rv.8.19.26.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अमति f. want , indigence RV. VS. AV.
अमति/ अ-मति f. " unconsciousness " , generally
अमति f. form , shape , splendour , lustre RV. VS.
अमति f. time Un2.
अमति f. moon L.
आख्यातचन्द्रिका
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
गतौ
2.3.32
प्रतिष्ठते अञ्चति अयते व्रजति अयति गच्छति ऋणोति अटति याति एति सरति इयर्ति सर्पति हम्मति द्रमति अङ्गति इङ्गति अमति मीमति जिह्रीते कङ्कते नक्षति ईखति ऋच्छति वभ्रति श्वङ्कते त्रौकते वस्कते अंहते टीकते अभ्रति मस्कते लङ्घते शोणति अङ्घते त्रङ्कते अर्दति पयते वयते विच्छायति पन्थयति ईजते चरण्यति स्रङ्कते घटते श्वञ्चते रङ्गति श्वचते लङ्गति ईर्ते ध्वजति ध्वञ्जति चरति धञ्जति शवति अण्ठते ग्लुञ्चति इष्यति वञ्चति म्रोचति म्लोचति अजति त्वञ्चति फणति द्रवते गाते पद्यते विच्छति पथति क्रमति पतयते रिण्वति रण्वति स्रवति श्यायते धन्वति अञ्चते सलति शुनति छङ्गयति श्वर्तयति रेवते ससर्ति एषते(छ) नेषते(छ) अन्ये[as]
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अमति¦ m. (-तिः)
1. Time.
2. The moon.
3. A cheat, a rogue. f. (-तिः) Un- consciousness, ignorance, absence of knowledge or intention. E. अम to go, and अति Una4di affix, or अ neg. मति understanding.