अवग्रहः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवग्रहः, पुं, (अव + ग्रह + घञ् ।) वृष्टिरोधः । (अनावृष्टिः । “वृष्टिर्भवति शस्यानामवग्रहविशोषिणाम्” । “नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवान्तरे” ॥ इति रघुवंशे ।) प्रतिबन्धकः । हस्तिललाटं । इति मेदिनी ॥ गजसमूहः । इति हारावली ॥ स्वभावः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यदुक्तं, -- “तौ स्थास्यतस्ते नृपतेर्निदेशे परस्परावग्रहनिर्विकारौ” । इति मालविकाग्निमित्रनाटकम् ।) ज्ञानविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥ शापः । इत्यमरटीकायां भर- तादयः ॥ (ग्रहणं । स्वीकारः । हरणं । अपसारणं । निरोधः । अवरोधः । “स रोचयामास परैश्च बन्धं प्रसह्य रक्षोभिवरग्रहञ्च” । इति रामायणे । अवान्तरपदसंज्ञां सूचयितुं पदपाठकाले किञ्चित्कालमवसानम् । अनादरः । निन्दासूचकवाक्यप्रयोगः ।)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवग्रहः [avagrahḥ], 1 Separation of the component parts of a compound, or of other grammatical forms.
The mark or interval of such a separation; समासे$वग्रहो ह्रस्वसमकालः.
The syllable or letter after which such separation occurs, छन्दस्यृदवग्रहात् P.VIII.4.26.
A hiatus, absence of sandhi (as in धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च instead of चेमां च) Bh.2.2.
The mark ($) used to mark the elision of अ after ए and ओ.
Withholding of rain, drought, failure of rain; वृष्टि- र्भवति शस्यानामवग्रहविशोषिणाम् R.1.62; रावणावग्रहक्लान्तमिति वागमृतेन सः 1.48; नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवान्तरे 12.29; वृषेव सीतां तदवग्रहक्षताम् Ku.5.61.
An obstacle, impediment, hindrance, restraint; संसार˚ Māl.1 the bonds of fetters of worldly existence; प्रसह्य रक्षोभिरवग्रहं च Rām.; see अनवग्रह and निरवग्रह.
A herd of elephants
The forehead of an elephant; A part of the elephant's face, the flat level place in the middle of the elephant's forehead which joins the lower parts of the two Kumbhas; Mātaṅga L.5.6.
Nature, original temperament.
A sort of knowledge, a false idea.
Punishment (opp. अनुग्रह); अनुग्रहावग्र- हयोर्विधाता Śi.1.71.
An imprecation, a term of abuse.
An iron hook with which elephants are driven.
Obstinate insistance; obstinacy; कर्मण्यवग्र- हधियो भगवन्विदामः Bhāg.4.7.27.