अवघात
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवघातः, पुं, (अव + हन् + घञ् ।) आघात- विशेषः । तण्डुलादिकण्डनं । इति हेमचन्द्रः ॥ का~डान यस्य प्रसिद्धिः । यथा । चरुविधौ विद्या- करवाजपेयी । शास्त्रावधारणवेलायां हि यत्र प्रयोजनाभावादिनिश्चयस्तत्रैव तदुपादानादिलोपः शास्त्रार्थः । यथा कृष्णलेऽवघातादिलोपः । यत्र तदनुष्ठानवेलायामेव पुरुषदोषेण प्रयोजनाभावो ज्ञायते तदा प्राक् तन्निश्चयाच्छास्त्रप्रापितः पदार्थो नियमापूर्ब्बमात्रार्थमनुष्ठेयमेव । अतएव प्रकृता- वपि आलस्यादिना व्रीह्यादिस्थाने तण्डुलादिषु गृहीतेष्वाघातादि समाचरन्ति याज्ञिकाः । “घाते न्यूने तथा छिन्ने सान्नाय्ये मान्त्रिके तथा । यज्ञे मन्त्राः प्रयोक्तव्या मन्त्रा यज्ञार्थसाधकाः” ॥ सान्नाय्ये हविषि मान्त्रिके मन्त्रसाध्ये अवघातादौ तत्काले मन्त्रपाठाभावेऽपि मन्त्राः प्रयोक्तव्याः । इति शुद्धितत्त्वं ॥ (अपमृत्युः) ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवघात¦ पु॰ अव + हन--घञ्।
१ अवहनने तण्डुलादेर्वितुषीकरणव्यापारे। अवघातश्च व्रीहिसंस्कारार्थः व्यापारभेदःतदकरणे यज्ञासिद्धिः
“व्रीहीन् प्रोक्षति व्रीहीनवहन्ति” इत्यादौ प्रोक्षणादिजन्यः। कालान्तरभाव्यवघातजनको व्यापारो व्रीहिनिष्ठः कल्प्यते प्रोक्षिता ब्रीहय एवावघातायकल्पन्ते” कुसु॰ तथाचावघातजन्यः संस्कारः व्रीहिनिष्ठ इति मीमांसकाः। नैयायिकास्तु
“संस्कारः पुंसएवेष्टः प्रोक्षणाभ्युक्षणादिषु” कुसु॰ उक्तेः पुरुषएव संस्कारोऽदृष्टविमेषो जन्यत इत्याहुः अवघातश्च धर्मिणि सत्येवतदीयवितुषीकरणरूपपरिस्काररूपः
२ हननमात्रे
३ ताड-नमात्रे च
“कर्णावघातैरपि ताड्यमाना दूरीकृताकरि-वरेण”
“अघरे दत्तदन्तावघाते” सा॰ द॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवघात¦ m. (-तः)
1. Threshing corn, by bruising it with a wooden pestle in a mortar of the same material.
2. Sudden or violent death.
3. Striking, killing.
4. A violent or fatal blow. E. अव, and घात struck.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवघात [avaghāta], See under अवहन्.
अवघातः [avaghātḥ], [अव हन्-घञ्]
Striking.
Hurting, killing.
A violent or sharp blow, stroke or blow in general; कर्णावघातनिपुणेन च ताड्यमाना दूरीकृताः करिवरेण (भृङ्गाः) Nītipr.2; अधरे दत्तदन्तावघाते S. D.
Threshing corn by bruising it with a wooden pestle in a mortar.
Unnatural or accidental death.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवघात/ अव-घात etc. See. अव-हन्.
अवघात/ अव-घात m. a blow Sa1h. etc.
अवघात/ अव-घात m. threshing corn by bruising it with a wooden pestle in a mortar of the same material Jaim. Katha1s. etc.
अवघात/ अव-घात m. (for अव घट्टSee. )a hole in the ground L.