अवनेजन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजनम्, क्ली, (अव + निज् + ल्युट् ।) पिण्ड- दानार्थमास्तृतकुशोपरि जलसेचनं यथा ब्रह्म- पुराणम्, -- “सपुष्पं जलमादाय तेषां पृष्ठे पृथक् पृथक् । अप्रदक्षिणं नेनिज्यात् गोत्रनामानुमन्त्रितं ॥ पितुरवनेजनं मूलदेशे पितामहप्रपितामहयोस्तु अवनेजनं मध्यदेशाग्रदेशयोः । मातामहादीना- मप्येवं । इति । पिण्डोपरि जलसेचनं । यथा ब्रह्मपुराणं, -- “ततो दर्भेषु विधिवत् सम्मार्ज्य च करन्ततः । प्रक्षाल्य च जलेनाथ त्रिराचम्य हरिं स्मरेत् । “तेभ्यः संस्रवपात्रेभ्यो जलेनैवावनेजनं । दत्त्वात्र पितरश्चेति पठेच्चोदङ्मुखस्थितः” ॥ इति च श्राद्धतत्त्वं ॥ (प्रक्षालनं । “न कुर्य्यात् गुरुपुत्त्रस्य पादयोश्चावनेजनम्” । इति मनुः ।)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजन¦ न॰ अव + निज--ल्युट्।
१ प्रक्षाखने
“न कुर्य्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोश्चावनेजनम्” मनुः। श्राद्धे पिण्डदानार्थमास्तृतकुशस्य जलेन सेकरूपे
२ संस्कारभेदे च।
“दक्षि-णस्थितप्रागग्रकुशमूलमध्याग्रेषु मात्रादिभ्यस्तदुत्तरं मध्य-स्थितप्रागग्रकुशमूलमध्याग्रेषु पित्रादिभ्यस्तदुत्तरं स्थितप्रागग्रकुशमूलमध्याग्रेषु मातामहादिभ्यः प्राङ्मुखेनावनेजनं कर्त्तव्यम्” कृत्यप्रदीप्रः। रघुनन्दनेन मातृप{??}क्षोनादृत इति भेदः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजन¦ n. (-नं) Washing. E. अव, and नेजन ablution. [Page065-b+ 60]
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजनम् [avanējanam] अवनेजनी [avanējanī] अवनेज [avanēja], अवनेजनी अवनेज 1 Washing, ablution; पादावनेजसरितः शमलानि हन्तुम् Bhāg.11.6.19. न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोश्चावनेजनम् Ms.2.29.
Washing off. ablution.
Water for washing. ऋतं हस्तावनेजनम् Av. II.3.13. foot-bath; आपः पादावनेजनीः Ait. Br. आपस्ते$ ङ्घ्ऱ्यवनेजन्यस्त्रींल्लोकान् शुचयो$पुनन् Bhāg.1.41.15.
Sprinkling water on the darbha grass at a Srāddha ceremony.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजन/ अव-नेजन mf( ई)n. washing , serving for washing (the feet) BhP.
अवनेजन/ अव-नेजन n. ablution (of hands [SBr.] or feet [ Mn. ii , 209 BhP. ])
अवनेजन/ अव-नेजन n. water for washing (hands [ AV. xi , 3 , 13 ] or feet See. पादा-वन्).
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवनेजन न.
(अव + निज् + ल्युट्), (जिस समय अगिन्होत्र- दुग्ध को आग पर चढ़ा दिया जाता है, अथवा जब इसे अवचन अवनेजन 115 अगिन्होत्र हवणी में लिया जा रहा हो उस समय) उचित एवं सङ्गत मन्त्रों के साथ हस्तप्रक्षालन (हाथ धोने) का कृत्य, भा.श्रौ.सू. 6.3.11; न. हस्त-प्रक्षालन का, पा.गृ.सू. 2.6.19 (समावर्तन); साँपों को उनके लिए जल उड़ेलते हुए मार्जन, 2,14.11 (श्रवणा); अवनिक्त (अव + निज् + क्त) जल को उड़लते हुए स्वच्छ करने का कृत्य, 2.14.13। अवधूनन