अवरोहिन्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवरोही, [न्] पुं, (अव + रुह + णिनि ।) वट- वृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (वटशब्देऽस्य गुणा- दयो ज्ञातव्याः ।)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवरोहिन्¦ त्रि॰ अव + रुह--णिनि।
१ वटवृक्ष।
२ अवतरण-कर्त्तृमात्रे त्रि॰ स्त्रियां ङीप्। सा च ज्योतिषोक्ते
३ दशाभेदेतथा हि दशाशब्देवक्ष्यमाणस्य
“आचं कुराजीशबुकेशुपूर्वा” [Page0443-a+ 38] इत्यादिक्रमस्यानुसारेण जन्मनक्षत्रावधितत्तदशाधिपानामनु-क्रमेण या दशा सा आरोहिणी तेषु चन्द्रादिपर्य्यन्तानां क्रमेणयथासम्भवं तेषामेव भोगेन पुनरवरोहेण सूर्य्यादीनां यादशा सावरोहिणी। तथाहि
“आग्नेयादि त्रिरावृत्त्या तानिविंशोत्तरीयके” इत्युक्तदिशा जन्मनक्षत्रानुसारेण दशाधिषेआनीते तदुत्तरं तदुत्तरोत्तरपठितानां ग्रहाणां दशा। तत्र यस्य सूर्य्यदशायां जन्म तस्य आरोहिण्येव दशा यस्यतु चन्द्रादिदशायां जन्म तस्य तदुत्तरारोहक्रसेण कुजादि-दशा आरोहिणी एवं शुक्रान्तदशाः परिसमाप्य सूर्य्या-दीनां या दशा सैव अवरोहिणीति व्यपदिश्यतेइति सम्प्रदायविदः। अन्ये तु स्वस्वभोग्य कालस्यार्द्धे प्रथममारोहिणी दशा शेषार्द्धे अवरोहिणीत्याहुः। साच ग्रहविशेषेविशेषफलदा। यथोक्तम्
“उच्चाङ्गपञ्चभस्थस्य दशा स्याद-वरोहिणी। तस्यामल्पमवाप्नोति फलं क्लेशाच्छुभं नरः। मित्रोच्चांशगतस्यैषा नूनं मध्यफला भवेत्। सैवानिष्ट-फलानर्था नीचार्य्यंशगतस्य च। नीचाङ्गपञ्चभस्थस्यदशावरोहिणी मता। तस्यां शुभफलं श्रेष्ठमक्लेशादेवजायते। शत्रुनीचांशगस्यैषा किञ्चित्कष्टफलाऽधमा। मित्रोच्चांशगतस्यास्य सैव सम्पूर्णदा मता”। इति सामा-न्यतोऽभिधाय”
“दशाऽवरोहा दिननायकस्य कृषिक्रिया-वित्तगृहेष्टनाशम्। चौराग्निपीडां कलहं विरोधं नरेश-कोपं कुरुते विदेशम्” सू॰।
“निशाकरस्याप्यवरोहकालेस्त्रीपुत्रमित्राम्बरसौख्यहानिम्। मनोविकारं स्वजनैर्विरोधंचौराग्निभूतैर्लयमेति कष्टम्”। च॰
“धरासुतस्यावप्यरीहकालेस्थानार्थनाशं कलिकोपदुःखम्। विदेशवासं स्वजनैर्विरोधंचौराग्निभूपैः सततं करोति”। म॰।
“शशाङ्कसूनोस्त्ववरोहिणीया दशा महत् कष्टतरं तु दत्ते। विज्ञानहीनं पदरारसङ्गंनृपाग्निचौरेर्भयमत्र कष्टम्”। बु॰।
“देवेन्द्रपूज्यस्य दशाऽ-वरोहा करोति सौख्यं सकृदेव नाशम्। सकृद्यशःकान्ति-विशेषजालं नरेश्वरत्वं सकृदेव याति”। वृ॰।
“भृगोः सुत-स्याप्यवरोहकाले प्रचण्डवेश्यागमनं धनाप्तिम्। स्त्रीपुत्त्र-बन्ध्वार्त्तिमनोविकारम् भ्रूमूलरोगं मदनार्त्तिमेति” शु॰।
“दिनेशसूनोस्त्ववरोहकाले राज्यच्युतिं दारसुतार्थनाशम्। भाग्यक्षयं भूपतिकोपयुक्तं प्रेष्यत्वमायाति गुदाक्षिरोगम्” सर्वार्थचि॰ राहुकेत्वोस्त्वारोहावरोहयोर्विशेषो नास्ति
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवरोहिन्¦ mfn. (-ही-हिणी-हि)
1. What descends.
2. What ascends. m. (-ही) The Indian fig tree. E. अवरोह a branch, &c. and इनि poss. aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवरोहिन् [avarōhin], a. Descending. m. (ही) N. of the Indian fig-tree (वट). -णी A particular condition (दशा) brought about by a particular position of the stars उच्चाङ्गपञ्चमस्थस्य दशा स्यादवरोहिणी । तस्यामल्पमवाप्नोति फलं क्लेशाच्छुभं नरः ॥. Jyotiṣa
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अवरोहिन्/ अव-रोहिन् mfn. descending VarBr2S.
अवरोहिन्/ अव-रोहिन् mfn. = अवरोह-वत्See. ( g. बला-दिSee. )
अवरोहिन्/ अव-रोहिन् m. the Indian fig-tree L.