अविमुक्त
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविमुक्तम्, क्ली, (वि + मुच् + क्त । ततो, न विमुक्तम् । नञ् तत्पुरुषः ।) वाराणसीक्षेत्रं । यथा, -- “मुने प्रलयकालेऽपि न तत् क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं न शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः ॥ अविमुक्तं तदारभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्य्यते । अस्यानन्दवनं नाम पुराऽकारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानन्दहेतुत्वादविमुक्तमनन्तरं ॥ आनन्दकन्दवीजानामङ्कुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्व्वलिङ्गानि तस्मिन्नानन्दकानने अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव” । इति काशिखण्डे २६ अध्यायः ॥ (मूर्द्धचिवकान्त- रालस्थाने च । यथा, -- ‘एष योऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठितः’ इति । “आमनन्ति चैनं परमेश्वरमस्मिन् मूर्द्ध- चिवुकान्तराले” । इति च भाष्ये ।)
अविमुक्तः, पुं, (न विमुक्तः । नञ्तत्पुरुषः ।) वारा- णसीक्षेत्रं । इति काशीखण्डे । अत्यक्ते त्रि ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविमुक्त¦ त्रि॰ वि + मुच--क्त न॰ त॰।
१ मुक्तभिन्ने।
“नविमुक्तं शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः” इत्युक्तलक्षणे
२ काशीक्षेत्रे न॰।
३ मूर्द्धचिवुकान्तरालस्थाने च।
“यएषो-ऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठितः” इति जावा॰ उ॰।
“आसनन्ति चैनमस्मिन्” शा॰ सू॰।
“आमनन्ति चैनंपरमेश्वरमस्मिन् मूर्द्धचिवुकान्तराले” भा॰ इमामेव श्रुतिंकेचित् काशीविषयतया वर्ण्णयन्ति वाक्यशेषे
“अविमुक्तःकस्मिन् प्रतिष्ठित” इति प्रश्ने नासीवरणामध्यस्थितत्वप्रत्य-भिज्ञानात्।
“अपरोक्षवचना देवा इत्युक्तेः असीतिवक्तव्येनाशीतिवर्ण्णव्यत्यय इति तेषामाशयः। अविमुक्तक्षेत्रञ्चअसीवरणयोर्मध्ये गङ्गापश्चिमतटस्थं परितः पञ्चक्रोशात्म-कम्। तद्विवरणं काशीखण्डेऽनुसन्धेयम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविमुक्त¦ mfn. (-क्तः-क्ता-क्तं) Unloosed, not quitted. m. (-क्तः) A name of Benares. E. अ neg. and विमुक्त loosed: the last is never to be lost view of by those seeking salvation.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविमुक्त [avimukta], a. Unloosed, not quitted or let go. -क्तः The Lord of Benares; प्रीतो$विमुक्तो भगवांस्तस्मै वरमदाद्भवः Bhāg.1.66.29.
क्तम् N. of a Tīrtha or sacred place near Benares, or Benares itself; न विमुक्तं शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः.
The space between the chin and the head. -कः N. of a plant (Mar. कुसरी).-Comp. -आपीडः N. of a king. Rāj. T. -ईश्वरः a celebrated Śiva-liṅga at Benares.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविमुक्त/ अ-विमुक्त mfn. not loosened , not unharnessed S3Br.
अविमुक्त/ अ-विमुक्त m. N. of a तीर्थnear Benares MBh. iii , 8057 Hariv. 1578 seqq. etc.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
AVIMUKTA(M) : The middle part of the city of Kāśī. There is a holy temple here. It is said that those who commit suicide in this temple would attain heaven. (Vana Parva, Chapter 64, Stanzas 78 and 79). For more information see the word Divodāsa.
_______________________________
*5th word in right half of page 83 (+offset) in original book.