अविशेष
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविशेषः, त्रि, (न विशेषः । नञ्तत्पुरुषः ।) विशेषरहितः । अभेदः । तुल्यः । विशेषाभावे, पुं ॥ विशेषाभावः । यथा, -- “पितरो यत्र पूज्यन्ते तत्र मातामहा ध्रुवं । अविशेषेण कर्त्तव्यं विशेषान्नरकं व्रजेत्” ॥ इति श्राद्धतत्त्वं ॥ (“सांख्यादिमतसिद्धानि तन्मात्राख्यानि सूक्ष्मभूतानि, तानि च इदमेतदेवं- गुणकमिति व्यावृत्ततया नानुभूयन्ते इत्यविशेषाः सूक्ष्माश्चोच्यन्ते” । तथा च विष्णुपुराणे, -- “तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रास्तेन तन्मात्रता स्मृता । न शान्ता नापि घोरास्ते न मूढाश्चाविशेषिणः” ॥ इति ।)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविशेष¦ यु॰ विशेषोभेदकधर्म्मः अभावे न॰ त॰।
१ भेदक-धर्म्माभावे
“वायुमब्दादविशेषविशेषाभ्याम्” शा॰ सू॰।
२ अभेदे ऐक्ये च। न॰ ब॰।
३ विशेषशून्ये तुल्ये त्रि॰ सांख्या-दिमतसिद्धेषु शान्तत्वघोरत्वमूढत्वरूपविशेषशून्येषु स्थूल-भूतोपादानेषु
४ सूक्ष्मभूतेषु। तानि च तन्मात्राणियज्जातीयेषु शान्तादिविशेषत्रयं न तिष्ठति तज्जातीयानांशब्दस्पर्शरूपरसगन्धानामाधारभूतानि सूक्ष्मद्रव्याणि स्थूला-नामविशेषाणि।
“तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रास्तेन तन्मा-त्रता स्मृता। न शान्ता नापि घोरास्ते न मूढाश्चा-विशेषिणः” इति विष्णुपुराणादिभ्यः। अस्यायमर्थः तेषु-तेषु भूतेषु तन्मात्रास्तिष्ठन्तीति कृत्वा धर्मघर्म्यभेदाद्द्रव्या-णामपि तन्मात्रता स्मृता। ते च पदार्थाः शान्तघोर-मूढाख्यैः स्थूलगतशब्दादिविशेषैः शून्या एकरूपत्वात्। तथा च शान्तादिविशेषशून्यशब्दादिमत्त्वमेव भूतानांशब्दादितन्मात्रत्वमित्याशयः। अतोऽविशेषिणोऽबिशेष-संज्ञिता इति शान्तं सुखात्मकं, घोरं दुःखात्मकं, मूढंमोहात्मकम्। तन्मात्राणि च देवादिमात्रभोग्यत्वेन केवलंसुखात्मकान्येव सुखाधिक्यादिति” सां॰ प्र॰ भा॰। नन्मात्रा-ण्यविशेषाः” सां॰ का॰ तत्सत्त्वे च प्रमाणं तन्मात्रशब्देदर्शयिष्यते। नित्ययोगे इनि। अविशेषीत्यपि तन्मात्रे।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविशेष¦ mfn. (-षः-षा-षं) Uniform, alike, without any difference. n. (-षं) Equality, uniformity. E. अ neg. विशेष variation.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविशेष [aviśēṣa], a. Without any difference, alike, similar, uniform.
षः, षम् Absence of difference, uniformity, similarity.
Identity, sameness.
The subtle elements; तन्मात्राण्यविशेषाः Sāṅ K.38. -क a. Inconclusive, not leading to any definite conclusion; अपि चैकेन संनिधानमविशेषको हेतुः Ms.11.1.64. -Comp. -ज्ञ a. not knowing the difference (in things), undiscriminating.-वचन a. Not expressive of any particular detail or aspect of a matter; अविशेषवचनः शब्दो न विशेषे व्यवस्थापितो भविष्यति ŚB. on MS.4.3.15.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अविशेष/ अ-विशेष m. non-distinction , non-difference , uniformity Kap.
अविशेष/ अ-विशेष mfn. without difference , uniform BhP. Kap. etc.
अविशेष/ अ-विशेष n. pl. (in सांख्यphil. ) N. of the (five) elementary substances(See. तन्-मात्र)
अविशेष/ अ-विशेष m. not differently , equally Comm. on Nya1yad.