अस्वाध्याय
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्यायः, पुं, (न विद्यते स्वाध्यायो वेदाध्ययनं यस्य ।) विधिपूर्व्वकवेदाध्ययनहीनः । तत्पर्य्यायः । निराकृतिः २ । इत्यमरः ॥ अनध्यायः । अध्य- यने निषिद्धदिनं । तद्यथा । चन्द्रसूर्य्यग्रहण- दिनानि । तानि तु । ग्रस्तास्ते ३ दिनानि । अन्यत्र १ दिनं । सन्ध्यागर्ज्जने १ दिनं । माघादि- मासंचतुष्टये गर्ज्जनमात्रे तद्दिनं । निर्घातशब्दे १ दिनं । भूकम्पे १ दिनं । उल्कापाते १ दिनं । महोल्कापाते आकालिंकः । एकवेदसमापना- नन्तरं १ दिनं । आरण्यकनामकवेदभागसमाप- नानन्तरं १ दिनं । पञ्चपर्व्वाणि ५ दिनानि । चैत्रशुक्लप्रतिपत् १ दिनं । श्रावणशुक्लप्रतिपत् १ दिनं । मार्गशुक्लप्रतिपत् १ दिनं । एताः प्रति- पदो नित्याः । अन्याः काम्याः । वज्रपाते आका- लिकः । विद्युत्समकालीनमेघशब्दे आकालिकः । चतुर्द्दशमन्वन्तराः १४ तिथयः । युगाद्याः ४ तिथयः । माघमासस्योभयपक्षीयद्वितीया २ दिने । आश्विनस्योभयपक्षीयद्वितीया २ दिने । चैत्र- कृष्णपक्षद्वितीया १ दिनं । कार्त्तिकस्योभयपक्षीय- द्वितीया २ दिने । आषाढस्योभयपक्षीयद्वि- तीया २ दिने । मार्गमासस्योभयपक्षीयद्वितीया २ दिने । फाल्गुनमासस्योभयपक्षीयद्वितीया २ दिने । उत्सवदिनानि अनेकानि । अक्षयतृतीया १ दिनं । इति स्मृतिः ॥ (“कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे कृष्णेतरेऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यं । अकालविद्युत् स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ॥ श्मशानयानाद्यतनाहवेष महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु । नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यं” ॥ इति सुश्रुतः ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्याय पुं।
वेदाध्ययनरहितः
समानार्थक:अस्वाध्याय,निराकृति
2।7।53।2।3
नष्टाग्निः कुहना लोभान्मिथ्येर्यापथकल्पना। व्रात्यः संस्कारहीनः स्यादस्वाध्यायो निराकृतिः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्याय¦ त्रि॰ न स्वाध्यायो वेदाध्ययनमस्य।
१ वेदाध्ययनहीने
“अ(निः)स्वध्यायवषट्कारमिति” स्मृतिः। न स्वाध्यायोयस्मिन्।
२ अध्ययननिषिद्धकःले अष्टम्यादौ अनध्यायशब्देविवृतिः। अधीयते अधि + इङ्--कर्म्मणि घञ् अध्यायः स्वस्यस्ववर्ण्णानुसारेण अध्यायः स्वाध्यायः न॰ त॰।
“स्वाध्यायो-ऽध्येतव्य” इति श्रुत्युक्तस्वाध्यायभिन्ने
३ स्वेनापाठ्येशास्त्रादौ।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्याय¦ m. (-यः)
1. A Brahman who has not made his studies, who has not read the Ve4das previous to his investiture.
2. Interrup- tion or interval of study, prohibited on certain days of the moon, at eclipses, &c. E. अ neg. स्व own, and अध्याय a lecture.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्यायः [asvādhyāyḥ], [न स्वाध्यायो वेदाध्ययनमस्य]
One who has not yet commenced his studies, not being invested with the sacred thread.
Interruption of studies (as on अष्टमी, eclipses &.c.)
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
अस्वाध्याय/ अ-स्वा mfn. (a Brahman) who has not performed his repetition of the वेद, who has not repeated or does not repeat the वेदs L.
अस्वाध्याय/ अ-स्वा m. interruption or interval of repetition (prohibited on certain days of the moon , at eclipses , etc. ) L.