आघार
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघारः, पुं, (आङ् + घृ + घञ्) घृतं । इति हेम- चन्द्रः । ऋग्वेदिनां स्रुवेण चतुराज्यं स्रुचि दत्त्वा प्रजापतिं मनसा ध्यात्वा तूष्णीमग्नेर्वायव्यकोणा- दारभ्याग्रेयीं यावदविच्छिन्नघृतधारादानं । पुन- स्रवेण चतुराज्यं स्रुचि दत्त्वा इन्द्रं ध्यात्वाग्नेर्नैरृत- कोणादारभ्य ऐशानीं यावदविच्छिन्नघृतधारा- दानं । इति कालेसिः ॥ यजुर्वेदिनान्तु स्रुवेण मन्त्रोच्चारणपूर्ब्बकपूर्ब्बोक्तक्रमेण घृतधारादानं । इति पशुपतिः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघार¦ पु॰ आ + घृ--णिच्--कर्मणि अच्।
१ घृते। भावे अच्। आहितवह्नेः वायव्यकोणादारभ्याग्नेयं यावत् नैरृतीमारभ्यऐशानीं यावच्चावच्छिन्नधारया
२ घृतसेचने।
“तूष्णीमाघा-रावाघार्य्याज्यभागौ जुहुयादग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहा” आश्व॰ गृ॰।
“तूष्णीं मन्त्रवर्जम् उत्तरपश्चिमाया आरभ्यदक्षिणपूर्ब्बाम् प्रत्यविच्छिन्नामाज्यधारां हरेत् तथा दक्षि-णपश्चिमामारभ्य उत्तरणपूर्ब्बां प्रत्याघारयेत्” तद्वृत्तिः इतिऋग्वेदिनाम्। यजुर्वेदिनान्तु मन्त्रोच्चारपूर्ब्बकंतत्सेचननितिभेदः उभयवेदिनामपि आधारकाले प्रजापतीन्द्रयोर्मनसा ध्यानम् आज्यं च स्रुवे चतुर्व्वारं ग्राह्यमिति विवेकः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघार¦ m. (-रः)
1. Ghee or boiled butter.
2. Sprinkling.
3. Sprinkling ghee at certain sacrifices. E. आङ्, घृ to sprinkle, घञ् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघारः [āghārḥ], 1 Sprinkling (in general).
Especially, sprinkling clarified butter upon the fire at certain sacrifices; प्रासाज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हविः Bhāg. 11.27.4.
Ghee, clarified butter.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघार/ आ-घार See. आ-घृ.
आघार/ आ-घार m. sprinkling clarified butter upon the fire at certain sacrifices TS. S3Br. Ka1tyS3r. A1s3vGr2.
आघार/ आ-घार m. clarified butter L.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आघार पु.
(आ + घृ क्षरणदीप्त्योः + घञ्) सदैव पूर्व की ओर अध्वर्यु द्वारा आहवनीय पर अर्पित की जाने वाली (दी जाने वाली) आज्य की आहुति (आज्य को उड़ेलना) ‘प्राञ्चावाघारौ’ का.श्रौ.सू. 1.8.42 (दर्श)। प्रथम आघार अगिन् के उत्तरी भाग में अध्वर्यु द्वारा बैठते समय पश्चिम से पूर्व की ओर अविच्छिन्न रेखा में स्रुव से प्रजापति के लिए (स्रौव अथवा प्राजापत्य) उड़ेला जाता है एवं दूसरा आघार उसी ऋत्विज् द्वारा दक्षिणी भाग से, पश्चिम से पूर्व की और (इन्द्र के लिए) स्रुच्-संज्ञक करछुल अथवा जुहू से (स्रौच्य अथवा जौहव), उड़ेला जाता है, आप.श्रौ.सू. 2.19.9; 12.7; 14.1; आश्व.गृ.सू. 2.5, अध्वर्यु द्वारा द्रोणकलश में से पारिप्लव द्वारा आहरित सोम का द्रवार्पण भी, 12.2०.2०; भा.श्रौ.सू. 13.22.5; देखें - श्रौ.प.नि. 26.2०9।
