आतञ्चन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चनम्, क्ली, (आङ् + तञ्च + ल्युट् ।) प्रतिवापः । गलितस्य स्वर्णादेर्द्रव्यान्तरेणावचूर्णनं । इति स्वामी ॥ निक्षेपणं । इति सुभूतिः ॥ उपद्रवः । इति रायमकुटः ॥ द्रवद्रव्यप्रक्षेपणोचितचूर्णं । इति सारसुन्दरी ॥ जवनं । वेगः । आप्यायनं । तर्पणं । इत्यमरमेदिन्यौ ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चन नपुं।
आप्यायनः
समानार्थक:आतञ्चन
3।3।115।2।1
उत्साहने च हिंसायां सूचने चापि गन्धनम्. आतञ्चनं प्रतीवापजवनाप्यायनार्थकम्.।
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
आतञ्चन नपुं।
प्रतीवापः
समानार्थक:आतञ्चन
3।3।115।2।1
उत्साहने च हिंसायां सूचने चापि गन्धनम्. आतञ्चनं प्रतीवापजवनाप्यायनार्थकम्.।
पदार्थ-विभागः : पक्वम्
आतञ्चन नपुं।
वेगः
समानार्थक:रंहस्,तरस्,रय,स्यद,जव,जवन,जूति,वेग,आतञ्चन
3।3।115।2।1
उत्साहने च हिंसायां सूचने चापि गन्धनम्. आतञ्चनं प्रतीवापजवनाप्यायनार्थकम्.।
: शीघ्रम्, अविरतम्
पदार्थ-विभागः : , गुणः, परिमाणः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चन¦ न॰ आ + तन्च--ल्युट्।
१ वेगे,
२ प्रापणे,
३ आप्या-यने दुग्धादौ दध्यादिभावापादनाय
४ अम्लद्रव्यप्रक्षेपे, (दम्बलदेओया)
५ निक्षेपे,
६ उपद्रवे
७ द्रवद्रव्यप्रक्षेपेण कठिनद्रव्यस्यचूर्णने गलितस्वर्ण्णादेर्द्रव्यान्तरयोगेण
८ जारणे च। करणेल्युट्।
९ दधिसाधन द्रव्ये (दम्बल)। गोभ्योहिदशविधाः दु-ग्धादय उत्पद्यन्ते यथोक्तं श्रुतौ
“प्रतिधुक् तस्यै शृतं तस्यैशरस्तस्यै दधि तस्यै मस्तु तस्या आतञ्चनं तस्यै नवनीतं तस्यैघृतं तस्या आमिक्षा तस्यै वाजिनम्” शत॰ ब्रा॰। तत्रप्रतिधुक् सद्योदुग्धम्
१ शृतं पक्वं पयः
२ । शरः पक्कक्षीर-स्योपरि सारभूतम्
३ । घनीभूतं वस्तु दधि
४ । दधिभवंसारभूतमुदकं मस्तु
५ ,। नवनीतघृते
६ ,
७ , प्रसिद्धे आत-ञ्चनं दधिभावकारणम्
८ । आमिक्षा तप्ते पयसि दध्यानयनेसति यत् घनीभूतं वस्तु जायते सामिक्षा
९ । द्रवात्मकं वाजि-नम्
१० ” मा॰
“यत्पूर्ब्बेद्युर्दुग्धं हविरातञ्चनं तत्कुर्बोतकात्या॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चन¦ n. (-नं)
1. Calcining, adding a powder or flux to metals infusion.
2. The flux so used.
3. Casting any thing into another to effect some change, as butter milk into fresh milk to turn it.
4. Casting away, destroying.
5. Danger, calamity, as a pestilence or epidemic.
6. Speed, velocity.
7. Gratifying, satisfying. E. आङ्, तञ्चु to go, and ल्युट् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चनम् [ātañcanam], 1 Causing to coagulate or curdle, casting butter-milk into heated milk to turn it.
Causing to contract in general.
Curdled milk.
That which causes coagulation, a runnet.
A sort of whey.
Conveying.
Gratifying, satisfying.
Casting away, destroying.
Danger, calamity.
Speed, velocity.
Calcining, adding flux to metals in fusion.
The flux so used.
Making fat; cf. आतञ्चनं प्रतीवापे जवनाप्यायनार्थयोः Nm.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चन/ आ-तञ्चन n. that which causes coagulation (as butter-milk which is thrown into fresh milk to turn it) , runnet TS. ii S3Br. Ka1tyS3r.
आतञ्चन/ आ-तञ्चन n. = प्रतीवापSee. L.
आतञ्चन/ आ-तञ्चन n. = आ-प्यायनSee. L.
आतञ्चन/ आ-तञ्चन n. = जवनSee. L.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आतञ्चन न.
(आ + तञ्च् + ल्युट्) दूध को दुहा जाता है एवं यज्ञ के एक दिन पूर्व (पूर्ववर्ती दिन) इसे जमा दिया जाता है एवं ताजे गरम दूध के आतञ्चन-संघटक (जमाने वाले तत्त्व) के रूप में इसका उपयोग किया जाता है। दधि का आज्यस्तोत्रिय आतञ्चन 135 उपयोग हविर्दव्य के रूप में किया जाता है (दर्श) यदि दधि को जमाने का तत्त्व (वस्तु, दुग्धादि) उपलब्ध न हो, तो अनाज का उपयोग किया जा सकता है, का.श्रौ.सू. 7.88. और अधिक जानकारी के लिए देखें ध.शा.का.इति. पृ. 529 की पाद टिप्पणी संख्या 9)।