आधानम्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आधानम्, क्ली, (आधीयते आङ् + धा + भावे ल्यट् यद्वा आधीयते स्थाप्यते यत् कर्म्मणि ल्युट् ।) गर्भाधानं । अग्न्याधानं । स्थापितद्रव्यं । इति स्मृतिः ॥ (ग्रहणं, धारणं । अधिगमः, करणं । सम्पादनं । श्रौताग्नेः स्मार्त्ताग्नेर्वा ग्रहणं, ब्राह्मणानां प्रतिदिनकर्त्तव्या विहितवह्निस्थापनपूर्ब्बकहोमा- दिक्रिया, यजनं, होमः । यथा रघुवंशे, १ । २४ । “प्रजानां विनयाधानाद्रक्षणाद्भरणादपि । स पिता पितरस्तासां केवलं जन्महेतवः” ॥ यथा मनुः, ५ । १६८ । “भार्य्यायै पूर्ब्बमारिण्यै दत्वाग्नीनन्त्यकर्म्मणि । पुनर्दारक्रियां कुर्य्यात् पुनराधानमेव च” ॥ यथा महाभारते, -- “सर्व्वेषां पुनराधानं बिधिदृष्टेन कर्म्मणा” । यथा मेघदूते, पूर्ब्बमेघे । ३ । “तस्य स्थित्वा कथमपि पुरः कौतुकाधानहेतोः” ॥)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आधानम् [ādhānam], 1 Placing, putting upon; समिदाधानं, तुलाधानम् &c.
(a) Taking, having. (b) Receiving, recovering. (c) Containing or being in possession of anything or consecrating.
Keeping the sacred fire (अग्न्याधान), a ceremony performed with the sacred fire; पुनर्दारक्रियां कुर्यात् पुनराधानमेव च Ms.5.168.
Doing, executing, performing; आज्ञापयामास नरेन्द्रसूनुः स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः Rām. 6.19.24. (स्वर्गीयमाधानम् = प्रेतकृत्यम्)
Infusing, putting in, inspiring, imparting; गुणो विशेषाधानहेतुः सिद्धो वस्तुधर्मः S. D.2; निश्चयाधानम् K.262; प्रजानां विनयाधानाद्रक्षणाद् भरणादपि R.1.24 imparting or providing moral instruction.
(a) Engendering, producing, कौतुकाधानहेतोः Me.3; गर्भाधान- क्षणपरिचयात् 9. (b) Assigning, attributing, employing.
Effort, exertion, application; Mv.3.13.
A pledge, deposit; Y.2.238,247. विक्रयाधानवर्ज्यम् Kau. A.2.1.
A place where anything is deposited, a receptacle, as in पक्वाधानम्, पुरुषाधानम्, अयं मध्यमः प्राणः तस्येद- मेवाधानम् Bṛi. Up.2.2.1.
A surety.
Enclosure, circuit.
A ceremony performed previous to conception; see गर्भाधान.
cohabitation (मैथुन) तवापि मृत्युराधानादकृतप्रज्ञ दर्शितः Bhāg.9.9.36.