आनर्त्त
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आनर्त्तः, पुं, (आङ् + नृत् + घञ् ।) देशविशेषः । द्वारका इति ख्याता । नृत्यस्थानं । युद्धं । इत्य- मरः ॥ जलं । इति मेदिनी ॥ आनर्त्तदेशवासी लोकः । इत्यमरटीका ॥ (यथा हरिवंशे । “आन- र्त्तान् कालकूटांश्च कुलिन्दांश्च विजित्य सः” ॥ स्वनामख्यातो राजा । “शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः । “आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम महाद्युतिः” ॥ “आनर्तविषयश्चासीत् पुरी चास्य कुशस्थली” । “आनर्त्तस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततोऽभवत्” ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आनर्त्त¦ उ॰ आनृत्यत्यत्र आधारे घञ्।
१ नृत्यशालायां
२ युद्धे च तंत्र हि वीरैर्हर्षात् नृत्यमिव क्रियते इति तस्यतथात्वम्।
३ सूर्य्यवंश्ये राजभेदे
“मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रावै नव तत्समाः। इक्ष्वाकुश्चैव नाभागो धृष्णुः शर्य्याति-रेव चं” इत्युपक्रम्य
“शर्य्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तोनामविश्रुतः। पुत्रः, कन्या सुकन्याख्या या पत्नी च्यवनस्य ह। आनर्त्तस्य तु दायादोरेवोनाम महाद्युतिः। आनर्त्तो-विषयश्चासीत् पुरी चास्य कुशस्थली। रेवस्य रैवतः पुत्रःककुद्मीनाम धार्म्मिकः। ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्राज्यं प्राप्यकुशस्थलीम्। स कन्यासहितं श्रुत्वा गान्धर्व्वं ब्रह्मणो-ऽन्तिके। मुहूर्त्तभूतं देवस्य गतं बहुयुगं प्रभो!। आज-गाम युगैर्वाथ स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्। कृतां द्वारवतींनाम्ना वहुद्वाराट्टतोरणाम्। भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वासु-देवपुरोगमैः। ततस्तद्रैवतोज्ञात्वा यथातत्त्वमरिन्दम!। कन्थां तां बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम्। दत्त्वाजगाम शिखरं मेरोस्तपसि संशितः” हरिवं॰
१० अ॰। तत्कृते
४ देशभेदे आनर्त्तनामसूर्य्यवंशकृतत्वात्तस्य देशस्यआनर्त्तनामत्वम्। तत्रैव देशे च इक्ष्वाकुपुत्रहर्य्य-श्वस्य पश्चात् राज्यमासीत् यथोक्तम्”
“आनैर्त्तो नाम ते राष्ट्रं भविष्यत्यायतं महत्। तद्भ-विष्यमहं मन्ये कालयोगेन पार्थिवः!। अध्यास्यतांयथाकालं पार्थिवं वृत्तमुत्तमम्। यायातमपि वंशस्तेसमेष्यति च यादवम्। अमुवंशञ्च वंशस्ते सोमस्यभविता किल। एष मे विभवस्तात तमेतं विषयोत्तमम्। [Page0727-b+ 38] दत्त्वा यास्यामि तपसे सागरं वरुणालयम्। लवणेनसमायुक्तस्त्वमिमं विषयोत्तमम्। पालयस्वाखिलं तात!स्वस्य वंशस्य वृद्धये। वाढमित्येव हर्य्यश्वः प्रतिजग्राहतत्पुरम्। स च दैत्यस्तपोवासं जगाम वरुणालयम्। हर्य्यश्वश्च महातेजा दिव्ये गिरिवरोत्तमे। निवेशयामासपुरं वासार्थममरोपमः। आनर्त्तं नाम तद्राष्ट्रं सुराष्ट्रंगोधनायुतम्। अचिरेणैव कालेन समृद्धं प्रत्यपद्यत। अनूपविषयञ्चैव वेलावनविभूषितम्। निविष्टं क्षेत्रशस्याढ्यंप्राकारग्रामसंकुलम्। शशास स नृपः स्फीतं तद्राष्ट्रंराष्ट्रवर्द्धनः”
९४ अ॰। अत्र च समुद्रवेलादिकं तत्सीमादिक-मुक्तम्।
५ तद्देशवासिजनेषु
६ तद्राजेषु च
७ चन्द्र-वंश्ये राजभेदे पु॰।
“वर्षकेतोस्तु दायादो विभुर्नाम प्रजे-श्वरः। आनर्त्तस्तु विभोः पुत्रो सुकुमारस्ततोऽभवत्” हरिवं॰
३२ । तत्र तद्देश राजपरत्वे
“आनर्त्तान् कालकुटांश्चकुलिन्दांश्च विजित्य सः” भा॰ स॰
२४ अ॰। देशवासिपरत्वे।
“उक्तवांश्च महावाहो! कासौ वृष्णिकुलाधमः। वासु-देवः स मन्दात्मा वसुदेवसुतो गतः। तस्य युद्धार्थिनोदर्पंयुद्धे नाशयिताऽस्म्यहम्। आनर्त्ताः! सत्यमाख्यात तत्रगन्ताऽस्मियत्र सः” इति आनर्त्तवासिनः प्रति साल्व-वाक्यम् देशरपत्वे।
“आनर्त्तेषु विमर्दञ्च क्षेपञ्चात्मनिकौरव! इति भा॰ व॰
१४ अ॰
“आनर्त्तमेवाभिमुखाःशिवेन गत्वा धनुर्वेदरतिप्रधानाः” भा॰ व॰
१८
३ अ॰। कृत्तिकादिभिस्त्रिभिस्त्रिभिर्नक्षत्रैः क्रूरग्रहपीडितैः क्रमेणदेशविशेषराजाशुभस्य वृ॰ सं॰ प्रतिपादनात् स्यात्यादिभिस्त्रिभिर्मक्षत्रैः क्रूरग्रपीडितैस्तद्देशनृपस्याशुभं भवति यथावृ॰ स॰ कूर्म्मवि॰।
“वर्गेराग्नेयार्द्यः क्रूरग्रहपीडितैःक्रमेण नृपाः। पाञ्चालोमागधिकः कालिङ्गश्च क्षयं यान्ति। आवन्तोऽथानर्त्तो मृत्यं चायाति सिन्धुसौविरः। राजाच हारहौरोमद्रेवशोन्यश्च कोणेन्द्रः”। आनृत्यतीतिकर्त्तरि अच्।
८ जले न॰ तस्य तरङ्गरूपेण नृत्यस्येवकरणात्तथात्वम्
९ नर्त्तके त्रि॰ भावे घञ्।
१० नर्त्तने पृ॰
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आनर्त्त¦ m. (-र्त्तः)
1. A country on the north of the Malabar Coast.
2. A stage, a theatre.
3. War.
4. Water.
5. An inhabitant of A'narta. E. आङ् before नृत् to dance, aff. घञ्।
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ĀNARTTA : Grandson of Vaivasvatamanu. He was a king, son of Śaryāti.
1. Genealogy. Descending in order from Viṣṇu-Brahmā- Marīci-Kaśyapa-Vivasvān-Vaivasvatamanu-Śaryāti- Ānartta.
Sixteen sons were born to Vaivasvatamanu: Manu, Yama, Yamī, Aśvinīkumāra, Revanta, Sudyumna, Ikṣ- vāku, Nṛga, Śaryāti, Diṣṭa, Dhṛṣṭa, Karūṣa, Nariṣyanta, Nābhāga, Pṛṣadhra and Kavi. Of these Śaryāti got two children, Sukanyā and Anartta. Sukanyā became the wife of Cyavana.
2) Other details. It was this king who built the fortresses at the town of Kuśasthalī (Dvārakā). Varuṇa submerg- ed in the ocean all the fortresses built by him and the place for some time remained as a forest-land. (Daśama Skandha, Bhāgavata Kilippāttu). It was after that that Śrī Kṛṣṇa made that land beautiful and called it Dvārakā. The country ruled over by Ānartta was called Ānarttam. During his regime there lived in his land a very great scholar named Vedaratha. (Umeśānavrata, Śiva Purāṇa) See under Vedaratha.
_______________________________
*6th word in left half of page 89 (+offset) in original book.
ĀNARTTA (M) : A place in ancient Bhārata. Arjuna conquered this place. (Śloka 4, Chapter 26, Sabhā Parva, M.B.).
_______________________________
*1st word in right half of page 89 (+offset) in original book.