आयतनम्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयतनम्, क्ली, (आङ् + यत + ल्युट् ।) यज्ञस्थानं । देव- स्थानं । तत्पर्य्यायः । चैत्यं २ । इत्यमरः ॥ यथा रामायणे, -- “येभ्यः प्रणमसे पुत्त्र ! चैत्येष्वायतनेषु च” । “समित्कुशपवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च । स्थण्डिलानि च विप्राणां शैला वृक्षा ह्रदाः क्षुपाः” ॥ आश्रयः, विश्रामस्थानं । यथा चाणक्यः । “नासमीक्ष्य परं स्थानं पूर्ब्बमायतनं त्यजेत्” ॥ कुमारसम्भवे, ७ । ५ । “स्नेहस्तदेकायतनं जगाम” । भद्रासन भिटा इत्यादिख्यातो वास्तुदेशः । याज्ञवल्क्यः, -- “आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु” ।) व्याधिनिदानम् ।)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयतनम् [āyatanam], [आयतन्ते$त्र, यत् आधारे ल्युट्]
Place, abode, house, resting-place; भूमेर्महदायतनं वृष्णीष्व Kaṭh.1.1.23. (fig. also); शूलायतनाः Mu.7 hangmen; स्नेहस्तदेकायतनं जगाम Ku.7.5 was centred in her; R.3.36; सर्वा- विनयानामेकैकमप्येषामायतनम् K.13; ˚मृगेण 13 domestic deer; Chāṇ.32; (hence) a receptacle, home, support, seat.
The place of the sacred fire, altar, shed for sacrifices.
A sanctuary, sacred place; as in देवायतनम्, मठायतनम् &c. यथाक्रमविशेषेण सर्वाण्यायतनानि च । दर्शितानि Mb.13.156.11; विजने वायतने गिरौ वने वा । Bu. Ch. 5.19.
The site of a house, ground-plot.
A barn; Y.2.154.
An inner seat (with Buddhists who consider the five senses with manas as the six Āyatanas).
The cause of disease.