आयाम
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयामः, पुं, (आङ् + यम् + घञ् ।) दैर्घ्यं । इत्यमरः ॥ (यथा रामायणे, -- “योजनायमविस्तारमेकैको धरणीतलम्” । मेघदूते, पूर्ब्बमेघे । ५८ । “तेनोदीचीं दिशमनुसरेस्तिर्य्यगायामशोभी” ।)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयाम पुं।
दैर्घ्यम्
समानार्थक:दैर्घ्य,आयाम,आनाह
2।6।114।2।2
स्त्रियां बहुत्वे वस्त्रस्य दशाः स्युर्वस्तयोर्द्वयोः। दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, परिमाणः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयाम¦ पु॰ आ + यम--भावे घञ्। दीर्घपरिमाणभेदे
“अणु-महध्रस्वदीर्घभेदात् परिमाणचातुर्विध्यमिति वैशेषि-कादयः स्वीचक्रुः। अणुमहद्रूपं परिमाणद्वयमितिसाङ्ख्याः ह्रस्वदीर्घयोर्महत्त्वरेवान्तर्भावात्। तत्र अल्प-संख्यकावयवत्वमणुत्वम् अधिकावयवजन्यत्वं महत्त्वम् तेषु चअवयवप्रचयेषु ययोः पार्श्वयोराधिक्यं तत्र दीर्घत्व-व्यवहारः यत्र च पार्श्वयोरल्पत्वं तत्र विस्तीर्ण्णत्वं ह्रस्वत्वंच व्यवह्रियते
“अस्थूलमनण्वह्रस्वमदीर्घमिति” श्रुतौ चअवान्तरभेदमाश्रित्यैव परिमाणचातुर्विध्योक्तिर्द्रष्टव्या अस्यगुणमात्रवाचित्वम् न तुं अणुमहदादिवत् गुणगुण्युभयवा-चकत्वमपि इतिभेदः।
“आयामवद्भिः करिणां घटाशतैः” माघः
“यावानूर्द्ध्व बाहुकः पुरुषस्तावदायामः” आश्व॰ गृ॰
“यस्यचायामः” पा॰
“शीतवृद्धतरायामास्त्रियामा यान्तिसाम्प्रतम्” रामा॰। आ + यम + णिच्--अच्।
२ नियमनेप्राणायामः प्राणवायोर्नियमनम्
“प्राणायामैस्त्रिभिःपूतस्तत ओङ्कारमर्हति”
“एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणा-यामः परं तपः” मनुः। आयामोऽस्त्यस्य बला॰ वाइनि पक्षे मतुप्। आयामी आयामवान् आयामयुक्तेत्रि॰ स्त्रियां ङीप्। यामशब्दस्याङा मर्य्यादायाम्अव्ययीभावः।
३ प्रहरपर्य्यन्ते अव्य॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयाम¦ m. (-मः)
1. Length, either in space or time.
2. Breadth, (in mensuration.)
3. Restraint, restraining. E. आङ् before यम to cease, घञ् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयामः [āyāmḥ], [आ-यम्-घञ्]
Length; तिर्यगायामशोभी Me. 59.
Expansion, extension; Ki.7.6.
Stretching, extending.
Restraint, control, stopping; प्राणायाम- परायणाः Bg.4.29; प्राणायामः परं तपः Ms.2.83.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयाम/ आ-याम m. stretching , extending RPra1t. Sus3r. etc.
आयाम/ आ-याम m. restraining , restrained , stopping Mn. MBh. Bhag. etc.
आयाम/ आ-याम m. expansion , length (either in space or time) , breadth (in mensuration) Sus3r. A1s3vGr2. R. Megh. etc.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
आयाम पु.
(आ + यम् + घञ्) लम्बाई (देशान्तर पक्ष), बौ.शु.सू. 1.88।