आर्घ्यम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आर्घ्यम्, क्ली, पीतवर्णदीर्घतुण्डषट्पदसन्निभमाक्षि- कोत्पन्नमधु । अस्य गुणाः । अतिशयचक्षुर्हित- कारित्वं । कफपित्तरक्तदोषनाशित्वञ्च ॥ इति राज- निर्घण्टः ॥ यथा, भावप्रकाशः ॥ “मधूकवृक्षा निर्यासं जरत्कार्य्व्याश्रमोद्भवाः । स्रवन्त्यार्ध्यं तदा ख्यातं श्वेतकं मालवे पुनः ॥ तीक्ष्णतुण्डास्तु याःपीता मक्षिकाः षट्पदोपमाः । आर्घ्यास्तास्तत्कृतं यत्तदार्घ्यमित्यपरे जगुः” ॥ (“आर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तहरं परं । कषायं कटुपाके च बल्यं तिक्तमवातकृत्” ॥ इति सुश्रुतः ॥)

आर्घ्यम्, क्ली, (आर्घया मक्षिकया विहितम् । आर्घा + यत् ।) आर्घानाममक्षिकोत्पन्नमधु । तस्य गुणाः । अतिशयचक्षुर्हितकारित्वं । कफपित्तास्र- दोषनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यदुक्तं, -- “मधूकवृक्षानिर्यासं जरत्कार्व्वाश्रमोद्भवाः । स्रवन्त्यार्घ्यं तदाख्यातं श्वेतकं मालवे पुनः ॥ तीक्ष्णतुण्डास्तु याः पीता मक्षिकाः षट्पदोपमाः । आर्घास्तास्तत्कृतं यत् तदार्घ्यमित्यपरे जगुः” ॥ यथा सुश्रुते, -- “आर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तहरं परं । कषायं कटु पाके च बल्यं तिक्तमवातकृत्” ॥ इदं हि अष्टविधमधुजातिमध्ये परिगणितम् । “पौत्तिकं भ्रामरं क्षौद्रं माक्षिकं छात्रमेव च । आर्घ्यमौद्दालिकं दालमित्यष्टौ मधुजातयः” ॥)