आलम्बनम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलम्बनम्, क्ली, (आङ् + लम्ब + ल्युट् ।) अवलम्बनं । विभावविशेषः । यथा, -- “आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदावुभौ स्मृतौ । आलम्बनं नायकादिस्तमालम्ब्य रसोद्गमात्” ॥ इति साहित्यदर्पणे ३ य परिच्छेदः ।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलम्बनम् [ālambanam], 1 Depending on or from, hanging from.

Support, prop, stay; एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् Kaṭh. Up.2.17. Ki.2.13; जातस्य नदीतीरे तस्यापि तृणस्य जन्मसाफल्यम् । यत्सलिलमज्जनाकुलजनहस्तावलम्बनं भवति ॥ Pt.1.28.; sustaining, supporting; Me.4.

Receptacle, abode; U.6.1 (v. l.).

Reason, cause.

Base.

(In Rhet.) That on which a रस or sentiment, as it were, hangs, person or thing with reference to which a sentiment arises, the natural and necessary connection of sentiment with the cause which excites it. The causes (विभाव) giving rise to a Rasa are classified as two: आलम्बन and उद्दीपन; e. g. in the Bībhatsa sentiment stinking flesh &c. is the आलम्बन of the Rasa, and the attendant circumstances which enhance the feeling of loathing (the worms &c. in the flesh) are its उद्दीपनानि (exciters); for the other Rasas see S. D.21-238.

The mental exercise practised by the Yogin in endeavouring to bring before his thoughts the gross form of the Eternal.

Silent repetition of a prayer.

(With Buddhists) The five attributes of things corresponding to five senses, i. e. रूप, रस, गन्ध, स्पर्श and शब्द.

Dharma or law corresponding to manas.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--see योग। Vi. VI. 7. ४२.