आलीढ

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढम्, क्ली, (आङ् + लिह् + क्तः ।) धन्विनां दक्षिण- जङ्घाप्रसारवामपादसंकोचरूपावस्थानं । इत्यमरः । (यथा, रघौ ३ । ५२ । । “अतिष्ठदालीढविशेषशोभिना वपुःप्रकर्षेण विडम्बितेश्वरः” । (तल्लक्षणं यथा, चिन्तामणिधृतम् । “नमिता पूर्ब्बजङ्घा च पश्चिमा प्रगुणा भवेत् । असमो मध्यकायश्च स्यादालीढस्य लक्षणम्” ॥)

आलीढम्, त्रि, (आङ् + लिह + क्त ।) अशितं । भुक्तं । इति मेदिनी ॥ (क्षतः, रघुवंशे, २ । ३७ । “सेनान्यमालीढमिवासुरास्त्रैः” ।)

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढ नपुं।

धन्विनां_स्थानभेदः

समानार्थक:प्रत्यालीढ,आलीढ

2।8।85।2।2

लस्तकस्तु धनुर्मध्यं मोर्वी ज्या शिञ्जिनी गुणः। स्यात्प्रत्यालीढमालीढमित्यादि स्थानपञ्चकम्.।

पदार्थ-विभागः : , क्रिया

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढ¦ त्रि॰ आ + लिह--क्त।

१ आस्वादिते

२ क्षते
“सेन्यान्यमालीढमिवासुरास्त्रैः” रघुः।
“स्थानानि धन्विनां पञ्चतत्र वैशाखमस्त्रियाम्। त्रिवितस्त्यन्तरौ पादौ मण्डलंतोरणाकृति। अन्वर्थं स्यात् समपदमालीढं तु ततोऽ-ग्रतः। दक्षिणे वाममाकुञ्च्य प्रत्यालीढं विपर्य्ययः” इत्यु-क्तलक्षणे अग्रतो दक्षिणं पादं व्यवस्थाप्य वामपादाकु-ञ्चनेन स्थितिरूपे

३ युद्धार्थे धन्विनां स्थानभेदे न॰।
“अतिष्ठ-दालीढविशेषशोभिना” रघुः।
“पायान्नीलोत्पलाभा रवि-शशिविलसत्कुण्डलालीढपादा” तन्त्रसा॰ रक्षाकालीध्यां॰अग्निपुराणे तु समपदादीन्यन्यथा निरुक्तानि यथा
“अङ्गुष्ठगुल्फपार्ष्ण्यङ्घि श्लिष्टाःस्युः सहिता यदि। दृष्टंसमपदंस्फीतमेतल्लक्षणतस्तथा। बाह्याङ्गुलिस्थितौ पादौस्तब्धजानुकमायतौ। त्रिवितस्त्यन्तरे स्थानमेतद्वैशा-खमुच्यते। हंसपङ्क्त्याकृतिसमे दृश्येते यत्र जानुनी। चतुर्वितस्त्या विच्छिन्ने तदिदं मण्डलं स्मृतम्। भुग्नवाम-पदं पश्चात्, स्तब्धजानूरुदक्षिणम्। वितस्त्यः पञ्च विस्तारेतदालीढं प्रकीर्त्तितम्। एतदेव विपर्य्यस्तं प्रत्यालीढं-प्रकीर्त्तितम्” विकटादिस्थानं धन्विस्थानशब्दे वक्ष्यते। [Page0825-a+ 38]
“नतांसमाकुञ्चितसव्यपादम्” कुमा॰ टी॰ मल्लिनाथेनआकुञ्चितसव्यपादत्वेन आलीढस्थानके स्थितमितिव्याख्यातम्। स्वार्थे कन् तत्रैव। शुभ्रा॰ पाठात् ढक्। आलीढेयः तद्भवे त्रि॰। संज्ञायां कन्। आलीढकम्। वत्सानां स्थलेषु क्रीडनभेदे न॰

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढ¦ mfn. (-ढः-ढा-ढं)
1. Eaten.
2. Licked. n. (-ढं) An attitude in shooting, the right knee advanced, the left leg retracted. E. आङ before लिह् to lick, क्त aff.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढ [ālīḍha], p. p. [आ-लिह्-क्त]

Licked, eaten, lapped, scraped.

Wounded, hurt; सेनान्यमालीढमिवासुरास्त्रैः R.2.37.

Closed (as in sleep) Dk.117. -ढम् A particular attitude in shooting, the right knee being advanced and the left leg retracted; अतिष्ठदालीढविशेष- शोभिना R.3.52; see Malli. on Ku.3.7.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आलीढ/ आ-लीढ mfn. licked , lapped by the tongue

आलीढ/ आ-लीढ mfn. licked up , eaten R. MBh. Ragh.

आलीढ/ आ-लीढ mfn. scraped , polished

आलीढ/ आ-लीढ m. N. of a man , ( g. शुभ्रा-दिPa1n2. 4-1 , 123 )

आलीढ/ आ-लीढ n. a particular attitude in shooting (the right knee advanced , the left leg drawn back) Comm. on Kum. Ragh.