सामग्री पर जाएँ

आहवनीय

विकिशब्दकोशः तः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीयः, पुं, (आहूयते आज्यादिरस्मिन् । आङ् + हु + अनीयर् ।) यज्ञाग्निविशेषः । इत्यमरः । गार्हपत्यादुद्धृत्य होमार्थं यः संस्क्रियते सः । इति भरतः ॥ (यथा, मनौ २ । २३१ । “गुरुराहवनीयस्तु साग्नित्रेता गरीयसी” ।)

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय पुं।

आहवनीयाग्निः

समानार्थक:आहवनीय

2।7।19।2।3

यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः। दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयौ त्रयोऽग्नयः॥

पदार्थ-विभागः : , इन्धनजम्

वाचस्पत्यम्

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय¦ पु॰ आहूयते

१ प्रणीयते प्रक्षिप्यते वा हविरत्र आ +हु--कर्म्मणि आधारे बा॰ अनीयर् आहवनमर्हति छ वा।

१ अग्निभेदे। तदुद्धरणप्रकारः आश्व॰ स्रौ॰ उक्तः।
“उत्सर्गे-ऽपराह्णे गार्हपत्यं प्रज्वाल्य दक्षिणाग्निमानीय विट्कुलाद्वित्तवतो वा वैकयोनय इत्येके ध्रियमाणं वा प्रज्वाल्या-ऽरणीमन्तं वा मथित्वा गार्हपत्यादाहवनीयमुद्धरेत्” सू॰दिवाशेषचतुर्थयामे गार्हपत्यं प्रादुष्कृत्य दक्षिणाग्निं प्र-ज्वाल्य च वैश्यगृहात् द्रव्यतोवान्यस्य गृहात् गार्हपत्याद्वाआनयेत्। तथा च अग्निमन्थनादिनाऽन्यतमप्रकारेण दक्षि-णाग्निं साधयित्वा गार्हपत्यात् ज्वलन्तमग्निमाहवनोयार्थ-मुद्धरेत् पात्रान्तरेण पृथक् कुर्य्यादिति तदर्थः। तत्र मन्त्रा-दिकविनियोग उत्तरसूत्रादावुक्तः।
“आहवनीयेवैश्यानरं द्वादशकपालमधिश्रयति” तैत्ति॰।
“यस्य गार्ह-पत्याहवनीयौ मिथः संसृज्याताम्” ऐत॰ ब्रा॰।
“पिता वैगार्हपत्योऽग्निर्माताग्निर्दक्षिणः स्मृतः। गुरुराहवनीयस्तुसाग्नित्रेता गरीयसी” मनुः। कर्मणि अनीयर्।

२ सम्यग्होतव्ये हविरादौ त्रि॰।

शब्दसागरः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय¦ mfn. (-यः-या-यं) To be offered as an oblation. m. (-यः) A con- secrated fire taken from the house-holder's perpetual fire, and prepared for receiving oblations. E. आङ् before हु to offer abla- tions, and अनीयर् aff.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय [āhavanīya], pot. p. To be offered as an oblation. -यः A consecrated fire taken from the house-holder's perpetual fire, one of the three fires (i. e. the eastern) burning at a sacrifice; गार्हपत्यादाहवनीयं ज्वलन्तमुद्धरेत् । पिता वा एषो$ग्नीनां यदक्षिणः पुत्रो गार्हपत्यः पौत्र आहवनीयः Āśval.; see also अग्नित्रेता under अग्नि. अथ हैनमाहवनीयो$नुशशास Chān. Up.4.13.1.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय/ आ-हवनीय mfn. to be offered as an oblation

आहवनीय m. ( scil. अग्नि)consecrated fire taken from the householder's perpetual fire and prepared for receiving oblations

आहवनीय m. especially the eastern of the three fires burning at a sacrifice AV. S3Br. Ka1tyS3r. A1s3vS3r. ChUp. etc.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ĀHAVANĪYA : An agni. (M.B., Ādi Parva, Chapter 74, Verse 67).


_______________________________
*3rd word in left half of page 87 (+offset) in original book.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

आहवनीय पु.
(आ + हु + अनीयर्) तीन प्रधान यज्ञीय- अगिन्यों में एक, जो देवताओं को बुलाती है। यह एक वर्गाकार टीला है, जो प्राचीनवंश के पूर्वी भाग पर स्थित होता है। अंगीठी को स्थापित कर प्रज्वलित कर देते हैं; किन्तु अगिन् गार्हपत्य से लाई जाती है ‘गार्हपत्येऽनुगते ग्रामागिन्माहृत्य चातुष्प्राश्यं पक्त्वा विहरेत’, का.श्रौ.सू. 4.9.1० एवं इस पर होम का अनुष्ठान किया जाता है; इस पर पाकक्रिया भी की जा सकती है ‘श्रपणं वाऽऽहवनीये’ का.श्रौ.सू. 1.8.35; 44; शां.श्रौ.सू. 3.19.4; पशुयाग एवं सोमयाग में आहवनीय की अगिन् उत्तरवेदि की नाभि को स्थानान्तरित कर दी जाती है एवं बाद वाले को आहवनीय कहते हैं, आप.श्रौ.सू. 7.7.3; मूल आहवनीय तब गार्हपत्य शालामुखीय अथवा शालाद्वार्य कहलाता है (सोम), मा.श्रौ.सू. 11.5.9.1०, इसे समेधनीय भी कहते हैं, बा.श्रौ.सू. 1०.21; मापन के लिए देखें-आप.शु.सू. 2.4.6.8; देखें-श्रौप.नि. 4.2०। आहवनीय

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=आहवनीय&oldid=477258" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्