इन्द्रियगोचर

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इन्द्रियगोचर¦ पु॰ इन्द्रियस्य गोचरः विषयः। शब्दादिषुविषयेषु ते हि प्रतिनियतमेकैकस्येन्द्रियस्य ग्राह्या यथाश्रोत्रस्य ग्राह्यः शब्दः, त्वगिन्द्रियस्य स्पर्शस्तद्विशिष्टद्रव्यञ्च,चक्षुषोरूपं तदाश्रयद्रव्यञ्च, रसनायाः रसः, घ्राणस्य गन्धइत्यादि। एवमन्यान्यपि न्यायादिमते तत्तदिन्द्रियग्राह्याण्युक्तानि यथा
“घ्राणस्य णोचरोगन्धो गन्धत्वादिरपिस्मृतः। तथा रसोरसज्ञायास्तथा शब्दोऽपि च श्रुतेः”। आदिपदात् सुरभिदु गन्धत्वयोर्ग्रहणम्। तथा रसत्वमा-धुर्य्यादिसहितः। एवं शब्दत्वतारत्वमन्दत्वादिसहितः
“उद्भूतरूपं नयनस्य गोचरोद्रव्याणि तद्वन्ति पृथक्त्वसंख्ये। विभागसंयीगपरापरत्वस्नेहद्रव्यत्वं परिमाणयुक्त-म्। क्रियां जातिं योग्यवृत्तिं समवायं च तादृशम्। गृ-[Page0956-b+ 38] ह्णाति चक्षुः सम्बन्धादालोकोद्भूतरूपयोः। उद्भूतस्पर्श-वद्द्रव्यं गोचरः सोऽपि च त्वचः। रूपान्यच्चक्षुषो योग्यंरूपमत्रापि कारणम्” भाषा॰ सोऽपि उद्भूतस्पर्शो-ऽपि चकारात् तद्वृत्तिस्पर्शत्वमृदुत्वकठिनत्वादि ग्राह्यम्। एते च बाह्येन्द्रियाणां विषयाः। तेषां मते मनसइन्द्रियत्वात् तद्ग्राह्यास्तत्रैवोक्ता यथा
“मनोग्राह्यं सुखंदुःखमिच्छा द्वेषोमतिः कृतिः” एवं सुखत्वदुःखत्वादिकमपि

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इन्द्रियगोचर¦ mfn. (-रः-रा-रं) Perceptible, capable of being ascertained by the senses. E. इन्द्रिय and गोचर perceptible.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इन्द्रियगोचर/ इन्द्रिय--गोचर mfn. being within the range of the senses , perceptible , capable of being ascertained by the senses.