इन्द्रियाधिष्ठातृ

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इन्द्रियाधिष्ठातृ¦

६ त॰। इन्द्रियाणामचेतनानां स्वस्वकार्य्येषुव्यापारसम्पादनाय ईश्वरनियोजिते देवभेदे। तेच देवाः
“दिग्मातार्कप्रचेतोऽग्निवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः”। शारदा॰दर्शिताः पदार्थादर्शेएतद्व्या॰
“एते इन्द्रियाधिष्यातृदेवाः। यदाहुः वैकारिकादिगाद्याश्च चन्द्रेणैकादश स्मृताः। इन्द्रियाणामधिष्ठातृदेवास्ते सात्विकाः मता” इति तथाच श्रोत्रस्याधिष्ठातृदेवता दिक्। त्वचः वायुः, चक्षुषःअर्कः। रसनायाः प्रचताः, घ्राणस्याश्विनौ, वःचःअग्निः पाणेः शक्रः, पादस्य उपेन्दः (विष्णुः), पायोःमित्रः उपस्थस्य कः ब्रह्मा। मनसः चन्द्रमाः।