इषुमात्र

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इषुमात्र¦ न॰ इषुप्रभाणमस्य इषु + मात्रच्।

१ शरप्रमाणे ऋग्-वेदिनां

२ कुण्डेकुण्डशब्दे विवृतिः।

३ इषुप्रमाणमात्रे त्रि॰स्त्रियां ङीप्।
“यद्येकः पशुः स्यात् एकप्रादेशां कुर्य्यात्अथ यदि पञ्च पशवः स्युः पञ्चप्रादेशां कुर्य्यादिषुमात्रींवा वीर्य्यं वा इषुर्वीर्य्यसम्मितैव तद्भवति। पञ्चप्रादेशा हस्मत्वेव पुरेषुर्भवति” शत॰ ब्रा॰

६ ,

५ ,

२ ,

१० । इदमुखा-मधिकृत्य प्रवृत्तम्। उखां करोतीत्युपक्रम्य
“पञ्चप्रादेशागिषुमात्री वा तिर्य्यक् पञ्चपशौ” कात्या॰

१६ ,

३ ,

३५ ,उक्तेः। इषुमानं च अङ्गुल्यवधिबाहुमूलपर्य्यन्तमानंतच्च प्रादेशत्रयम् याज्ञिकसम्प्रदायप्रसिद्धम्।

४ शरगतिपर्य्य-न्तमाने च।
“अथ यदब्रवीत् वर्द्धस्वेति। तस्मादु ह स्मेषु-मात्रमेव तिर्य्यक् वर्द्धते इषुमात्रं प्राङ्क्सोऽवैवावरं समु-द्रम् दघावव” शत॰ ब्रा॰

१ ,

६ ,

३ ,

११ वृत्तासुरवर्द्धनप्रकारः।
“इषुमात्रं धनुषः सकाशात् बलात् प्रयुक्तेषु-र्यावद्दूरं गच्छति तावन्मात्रं प्रतिक्षणं तिर्य्यक् उभयपार्श्वतः अवर्द्ध्वत” भा॰। शरविक्षेपप्रमाणञ्च। इषु-विक्षेपशब्दे दृश्यम्।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इषुमात्र/ इषु--मात्र n. the length of an arrow A1p. i , 15 , 19

इषुमात्र/ इषु--मात्र mfn. having the length of an arrow (about three feet) S3Br. Ka1tyS3r.