यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इष्ट्ययन¦ न॰ इष्ट्यायनं गमनं यत्र।
“यागविशेषाचरणभेदे” इष्ट्ययनञ्च आश्व॰ श्रौ॰

२ ,

१४ , सूत्रादौ दर्शितं यथा
“अत ऊर्द्ध्वमिष्ट्ययनानि”

१ ।
“अत ऊर्द्ध्वं यानि वक्ष्यन्तेऽस्मिन्अध्याये तानि इष्ट्ययनसं ज्ञानीति विद्यात्। इष्टिभिरयनंगमनं येषु कर्मसु तानीष्ट्ययनानि” नारा॰ वृ॰।
“सांवत्सरि-काणि”

२ सू॰।
“संवत्सरेण क्रियन्ते संवत्सरैश्च क्रियन्त इत्युभ-यथा विग्रहः कर्तव्यः, दाक्षायणयज्ञचातुर्मास्यानामनेकसां-वत्सरिकत्वसिद्ध्यर्थम् वृ॰।
“तेषां फाल्गुन्यां पौर्णमास्यां चैत्र्यांवा प्रयोगः”

३ सू॰।
“फल्मुनीर्भिर्युक्ता पौर्णमासी फाल्गुनी,चित्रया युक्ता चैत्री। तेषां सांवत्सरिकाणां आगन्तुका-नामस्मिन् काले प्रारम्भः कार्यः। दर्शपूर्णमासगुणविकार-रूपाणां दाक्षायणयज्ञादीनामारम्भे कालनियमो नास्तीतितेषामित्युच्यते” नारा॰ वृ॰।
“तुरायणम्”

४ सू॰।
“तुरायणंनामेष्ट्ययनमुच्यते” वृ॰।
“अग्निरिन्द्रो विश्वेदेवा इति पृथ-गिष्टयोऽनुसवनमहरहः”

५ सू॰।
“अग्निदेवत्या इन्द्रदेवत्याविश्वदेवदेवत्या चैतास्तिस्र इष्टयः त्रिषु सवनेषु यथासङ्ख्येनएकैकेष्टिः कार्याऽहन्यहनि। अहरहरिति वचनं पौर्ण-मास्यमावास्ययोर्बाधनार्थम्” वृ॰।
“एका वा त्रिहविः”

६ सू॰
“एताभिरेव देवतामिर्युक्ता एकैवेष्टिस्त्रिहविष्काऽह-न्यहनि प्रातः सवन एव कर्त्तव्या वेत्यर्थः” वृ॰।
“इडाद-धोनामेष्ट्ययनं तत्र देवतादि

२

१४

१ --

१० ” द्यावापृथि-व्योरयनं नामेष्ट्ययनं तत्र देवताइ

२ ,

१४ ,

१२ ,

१५ ”
“चातुर्मस्यानि इष्ट्ययनानि तद्देवतादि

२ ,

१५ ,

१ सूत्रादौ। एवमन्यान्यपि इष्ट्ययनकर्म्माणि आकरे दृश्यानि

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इष्ट्ययन/ इष्ट्य्-अयन n. a sacrifice lasting a long time A1s3vS3r.

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

इष्ट्ययन न.
चातुर्मास्य, तुरायण एवं अन्य सदृश कृत्यों वाले कृत्यों के वर्ग से युक्त सत्र, आश्व.श्रौ.सू. 2.14.1 (इष्टिभिरयनं गमनं येषु कर्मसु, भाष्य)।