उत्खात
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्खातम्, त्रि, (उत् + खन + क्त ।) उन्मूलितम् । इति जटाधरः ॥ उप्डान इति भाषा । (“त्याजितैः फलमुत्खातैर्भग्नैश्च बहुधां नृपैः” । इति रघुवंशे । ४ । ३३ । विदारितः । यथा, -- “शैलादाशु त्रिनयनवृषोत्खातपङ्कान्निवृत्तः” । इति मेघदूते । ११६ ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्खात¦ त्रि॰ उद् + खन--क्त।
१ उन्मूलिते
२ उत्पाटिते
“फलैः संबर्द्धयामासुरुत्खातप्रतिरोपिताः” रघुः।
“रथेनानुत्खातस्तिमितगतिना शकु॰ भावे क्त।
३ उत्-खनने न॰। उत्खातकेलिः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्खात¦ mfn. (-तः-ता-तं)
1. Eradicated, pulled up by the roots.
2. De- stroyed, annihilated. E. उत् up, खन् to dig, and क्त aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्खात [utkhāta], p. p.
Excavated, dug up. उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवः Bh.3.4.
Extracted, drawn out; उत्खातं परित्यागशल्यम् U.3.
Uprooted, plucked up by the roots (lit.); लीला˚ uprooted in sport U.3. 16; Māl.9.34.
(fig.) (a) Eradicated, totally destroyed, annihilated; किमुत्खातं नन्दवंशस्य Mu.1; ˚लवणो मधुरेश्वरः प्राप्तः U.7. (b) Deposed, deprived of power or authority; फलैः संवर्धयामासुरुत्खातप्रतिरोपिताः R.4.37 (where उत्खात means 'uprooted' also). -तम् A hole, cavity, hollow, uneven ground; अनुत्खातस्तिमित not stopped by uneven ground; Ś.7.33. -Comp. -केलिः f. digging out earth in sport (by means of horns, tusks &c.); उत्खात- केलिः शृङ्गाद्यैर्वप्रक्रीडा निगद्यते.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्खात/ उत्-खात mfn. dug up
उत्खात/ उत्-खात mfn. excavated , eradicated , pulled up by the roots
उत्खात/ उत्-खात mfn. destroyed , annihilated
उत्खात/ उत्-खात n. a hole , cavity
उत्खात/ उत्-खात n. a deepening , uneven ground
उत्खात/ उत्-खात n. undermining , hollowing out
उत्खात/ उत्-खात n. destroying , extirpating Mudr.