उत्तंस
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंसः, पुं, (उत्तंसयति उत्तंस्यतेऽनेन वा तसिः सौत्रो भूषार्थः । पञ्चाद्यच् हलश्चेति घञ् वा ।) कर्णपूरः । कर्णाभरणम् । शेखरः । शिरोभूषणम् । इत्यमरः ॥ मतान्तरे क्लीवलिङ्गोऽपि ॥ (“नोत्तंसं क्षिपति क्षितौ श्रवणतः सा मे स्फुटेऽप्यागसि” । इति साहित्यदर्पणे । ३ य परिच्छेदे ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंस पुं।
कर्णाभरणम्
समानार्थक:कर्णिका,तालपत्र,कुण्डल,कर्णवेष्टन,उत्तंस,अवतंस
3।3।228।2।1
शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः। पुंस्युत्तंसावतंसौ द्वौ कर्णपूरेऽपि शेखरे॥
पदार्थ-विभागः : आभरणम्
उत्तंस पुं।
शिखास्थमाल्यम्
समानार्थक:आपीड,शेखर,उत्तंस,अवतंस,निर्यूह
3।3।228।2।1
शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः। पुंस्युत्तंसावतंसौ द्वौ कर्णपूरेऽपि शेखरे॥
पदार्थ-विभागः : आभरणम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंस¦ पु॰ उद् + तसि--अच्।
१ कर्णाभरणे,
२ शिरोभूषणे च।
“नोत्तंसं क्षिपति क्षितौ श्रवणतः सा मे स्फुटेऽप्यागसि” सा॰ द॰। अस्य कर्णमूषणवाचकत्वेऽपि कर्णपदसमभि-व्याहारे भूषणमात्रपरता तत्काले कर्णस्थितत्वद्योतनार्थंवा कर्ण्णादिशब्दप्रयोगः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंस¦ mn. (-सः-सं)
1. An earring.
2. A crest. E. उत् much, and तसि a Sautra root, to ornament, affix अच्।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंस [uttaṃsa], a. Sharpening, whetting (as जिह्वाजाड्य): तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागखाण्डवैः Rām.5.11.18.
उत्तंसः [uttaṃsḥ], [उद् तंस् अच्]
A crest, chaplet, an ornament worn on the crown of the head; उत्तंसानहरत वारि मूर्ध- जेभ्यः Śi.8.57; सुधांशुकलितोत्तंसस्तापं हरतु वः शिवः Chandr. 5.59; cf. कर्णोत्तंस.
An ear-ring; Māl.5.18; Bv.2.55. नोत्तंसं क्षिपति क्षितौ श्रवणतः S. D.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्तंस/ उत्-तंस m. ( तन्) , a crest , chaplet
उत्तंस/ उत्-तंस m. a wreath worn on the crown of the head Sa1h. Ra1jat.
उत्तंस/ उत्-तंस m. an earring L.
उत्तंस/ उत्-तंस m. (figuratively) an ornament VarBr2S. Ba1lar.