उत्पत्तिः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उत्पत्तिः, स्त्री, (उत् + पत् + क्तिन् ।) उत्पतनम् । तत्पर्य्यायः । जनुः २ जननं ३ जन्म ४ जनिः ५ उद्भवः ६ । इत्यमरः ॥ संसारः ७ भवः ८ जातिः ९ । इति जटाधरः ॥ प्रभवः १० भावः ११ सम्भवः १२ जनूः १३ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा मनुः । २ । ६८ । “उत्पत्तिव्यञ्जकः पुण्यः कर्म्मयोगं निबोधत” ।) (साङ्ख्यादिमते आविर्भावः । यथा, मृत्पिण्डे विद्य- मानस्य घटस्याविर्भाव एव उत्पत्तिर्यथा तथैव कारणात्मना विद्यमानानां तत्त्वानां आविर्भाव एवोत्पत्तिर्विवक्षिता ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उत्पत्तिः [utpattiḥ], f.

Birth; विपदुत्पत्तिमतामुपस्थिता R.8.83.

Production; कुसुमे कुसुमोत्पत्तिः श्रूयते न तु दृश्यते Ś. Til.17.

Source, origin; उत्पत्तिः साधुतायाः K.45.

Rising, going up, becoming visible, coming into existence.

Profit, productiveness, produce; स्वल्पोत्पत्तिदेशः Rāj T.5.68.

Producing as a result or effect.

Resurrection.

A sacrifice; उत्पत्तिरिति यजिं ब्रूमः । ŚB. on MS.7.1.3,7.

An original injunction, a scriptural text enjoining (a particular matter), also called उत्पत्तिश्रुति or उत्पत्तिविधि. उत्पत्तेश्चातत्प्रधानत्वात् । Ms.4.3.-Comp. -अर्थः The अपूर्व resulting from a sacrifice; उत्पत्त्यर्थाविभागाद्वा सत्त्ववदैकधर्म्यं स्यात् । MS.7.1.2. ˚अविभागः Non-separation of याग and its अपूर्व. -कालीन a. taking place at the time of birth. -क्रमः order of birth.-नामधेयत्वम् Being a name inherent in the verse; उत्पत्तिनामधेयत्वात् भक्त्या पृथक् सतीषु स्यात् । MS.8.3.22.

प्रयोगः production by the combined action of cause and effect.

purport, meaning. -वाक्यम् a sentence quoted from the Veda, an authoritative sentence.-व्यञ्जकः a type of birth (as investiture with the sacred thread); a mark of the twice-born; उत्पत्तिव्यञ्जकः पुण्यः Ms.2.68. -शिष्ट a. taught authoritatively (by a passage occurring in the Veda).