उत्पवनम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उत्पवनम्, क्ली, (उत् + पू + ल्युट् ।) कुशण्डिकायां पवि- त्रमध्येन जलादेरुत्क्षेपणम् । तत्र क्रमः । “पवित्र- द्वयमग्रे वामहस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यां मूले दक्षिण- हस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यां उत्तानहस्ताभ्यां गृहीत्वा आज्ये प्रक्षिप्य तयोर्म्मध्येनाग्नावाज्योत्क्षेपणम्” । इति कालेसिः ॥ “पवित्रद्वयमग्रे दक्षिणहस्ता- नामिकाङ्गुष्ठाभ्यां मूले वामहस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यां गृहीत्वा दक्षिणहस्तोपरिभावेन अधोमुखो व्य- स्तपाणिः पवित्रमध्येन प्रोक्षणीजलस्य किञ्चि- दुत्तोलनम्” । इति पशुपतिः ॥ “पशुपत्युक्तक्रमेण सामगानां मन्त्रोच्चारणपूर्ब्बकं पवित्रद्वयमध्येनाग्ना वाज्योत्क्षेपणं ॥ इति भवदेवभट्टः ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उत्पवनम् [utpavanam], See under उत्पू.

उत्पवनम् [utpavanam], 1 Cleansing, purifying; द्रव्याणां च्चै व सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम् Ms.5.115.

Straining liquids for domestic or religious purposes.

Any instrument for cleansing.

Sprinkling ghee (or other fluids) on the sacrificial fire with two blades of Kuśa grass, the ends of which are held in either hand and the centre dipped into the liquid; अप्रच्छिन्नाग्रावनन्तर्गर्भौ प्रादेश- मात्रौ कुशौ नानान्तयोर्गृहीत्वा अङ्गुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्यामुत्तानाभ्यां प्रागुत्पु- नाति सकृन्मन्त्रेण द्विस्तूष्णीम् Āśval.