उत्सर्पिणी
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्सर्पिणी, स्त्री, (उत् + सृप् + णिनि + ङीष् । उत्- सर्पतीति वाक्ये वाच्यलिङ्ग एव ।) जिनानां कालविशेषः । यथा, -- हेमचन्द्रः ॥ “कालो द्बिविधोऽवसर्पिण्युत्सर्पिणीषु भेदतः । सागरकोटिकोटीनां विंशत्या स समाप्यते ॥ अवसर्पिण्यां षड्वा उत्सर्पिण्यां तएव विपरीताः । एवं द्वादशभिररैर्विवर्त्तते कालचक्रमिदम्” ॥ (उद्गमनशीला । यथा, शाकुन्तले ६ अङ्के । “उत्सर्पिणी खलु महतां प्रार्थना” । इति ॥)
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्सर्पिणी¦ f. (-णी) A Jaina division of time, a long period described as 10 crores of oceans of years; this period alternates with one of similar duration: see अवसर्पिणी। E. उत् much, सृप् to go, णिनि and ङीष् affs.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उत्सर्पिणी f. " the ascending cycle " (divided into six stages beginning with bad-bad time and rising upwards in the reverse order to अव-सर्पिणि. See. ) A1ryabh. Jain.