उदीच्य
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्यम्, क्ली, (उदीच्यां भवम् । उदीची + यत् ।) बालनामगन्धद्रव्यं । इत्यमरः ॥ बाला इति ख्यातम् । (बालकशब्देऽस्य गुणादयो बोद्धव्याः ॥)
उदीच्यः, पुं, (उदीच्यां भवः । उदीची + यत् ।) शरावतिनद्याः पश्चिमोत्तरदेशः । इत्यमरः ॥ (तद्देशवासिनि त्रि, यथा, रघौ ४ । ६६ । “शरैरस्नैरिबोदीच्यानुद्धरिष्यन् रसानिव” ॥ तथा, महाभारते युधिष्ठिरप्रबोधने ८ । ७० । ३४ ॥ “हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः” ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्य पुं।
शरावत्याः_अवधेः_पश्चिमोत्तरदेशः
समानार्थक:उदीच्य
2।1।7।1।2
देशः प्राग्दक्षिणः प्राच्य उदीच्यः पश्चिमोत्तरः। प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशः स्यान्मध्यद्देशस्तु मध्यमः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी
उदीच्य नपुं।
ह्रीबेरम्
समानार्थक:बाल,ह्रीबेर,बर्हिष्ठ,उदीच्य,केशाम्बुनाम
2।4।122।1।4
बालं ह्रीबेरबर्हिष्ठोदीच्यं केशाम्बुनाम च। कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, तृणम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्य¦ त्रि॰ उदच् + भवार्थे यत् उद्यादेशः अल्लोपे दीघः[Page1166-a+ 38] उत्तरदिग्देशकालभवे।
“शरैरुस्रैरिवोदीच्यानुद्धरिष्यन्रसानिव” रघुः।
२ कर्मसमाप्तौ कर्त्तव्ये दक्षिणादिदा-नादिरूपे कर्मादौ च।
“अश्वतरीरथानुदीच्येषु” कात्या॰
२२ ,
२ ,
२५ ।
“अश्वतरीयुक्तान् रथानुदीच्येषु ददाति” कर्कः। यथा होमादौ प्रकृतहोमानन्तरं कर्त्तव्योदकाञ्ज-लिसेकदि। यथाह सं॰ त॰
“अथोदीच्यकर्म, तत्रगोभिलः।
“समिधमाधायानुपर्य्युक्ष्य तथैवोदकाञ्जलीन्सिञ्चेत् अन्वमंस्थाः” इति यथायथमूह्यम्। उदीच्यदेशाश्चशरावत्याः पश्चिमोत्तरस्था देशभेदास्ते च मत्स्यपुराणे दर्शिताःयथा
“वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः। परन्ध्राश्चैव शूद्राश्च पह्लवाश्चात्मखण्डिकाः। गान्धाराजवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः। शका द्रुह्याः पुलिन्दाश्चपारदा हारमूर्त्तिकाः। रामठाः कण्ठकाराश्च केकया देश-भानिकाः। क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च। आ-त्रेयोऽथ भरद्वाजः प्रस्थलाः सदशेरकाः। लम्पकास्तल-गानाश्च सैनिकाः सहसाकुजैः एते देशा उदीच्यास्तु पुराणैःपरिकीर्त्तिताः”। वृहत्सं॰ कूर्म्मविभागे तु अन्येएव ते उक्तायथा
“उत्तरतः कैलासो हिमवान्वसुमान् गिरिर्धनुष्मांश्च। क्रौञ्चो मेरुः कुरवस्तयोत्तराः क्षुद्रमीनाश्च। केकयव-सातियामुनभोगप्रस्थार्जुनायनाग्नीध्राः। आदर्शान्तद्वी-पित्रिगर्ततुरगाननाश्वमुखाः। केशधरचिपिटनासिकदा-सेरकवाटधानशरधानाः। तक्षशिलापुष्कलावतकैलावत-कण्ठधानाश्च। अम्बरमद्रकमालवपौरवकच्छारदण्डपि-ङ्गलकाः। माणहलहूणकोहलशीतकमाण्डवभूतपुराः। गन्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याश्च। यौधेय-दासमेयाःश्यामाकाः क्षेमधूर्त्ताश्च” अनयोर्विरोधपरि-हारः अपेक्षाभेदात् नामान्तरानुल्लेखाच्च बोध्यः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्य¦ m. (-च्यः) The country to the north and west of the river Saras- wati, the northern region. n. (-च्यं) A perfume: see बाला। E. उदीची the north, and यत् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्य [udīcya], a. Situated or living in the north.
च्यः The country to the north and west of the river Sarasvatī; northern country.
(pl.) The inhabitants of the north; R.4.66. -च्यम् A kind of perfume.-Comp. -वृत्तम् a kind of Vaitālīya metre.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीच्य mfn. being or living in the north Pa1n2. 4-2 , 101 AV. S3Br. Ka1tyS3r.
उदीच्य m. the country to the north and west of the river सरस्वती, the northern region MBh.
उदीच्य m. pl. the inhabitants of that country MBh. R. Ragh. VarBr2S. etc.
उदीच्य m. N. of a school Va1yuP.
उदीच्य m. a kind of perfume Sus3r. Bhpr.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Udīcya : m. (pl.): General characterization of northern people.
A. Description: Not cruel (anṛśaṁsa), brave (śūra), distinguished for their good character and conduct (śīlavṛttopapanna) 5. 30. 24.
B. Epic events:
(1) Yudhiṣṭhira asked Saṁjaya to wish good health to northern kings who, among others, were gathered by Duryodhana to fight with the Pāṇḍavas (ye rājānaḥ pāṇḍavāyodhanāya samānītā dhārtarāṣṭreṇa kecit/…prācyodīcyā…teṣāṁ sarveṣāṁ kuśalaṁ tāta pṛccheḥ//) 5. 30. 23-24;
(2) Udīcyas mentioned among those who formed the second division of Duryodhana's army while leaving Hāstinapura for Kurukṣetra (prācyodīcyāś ca sarvaśaḥ/…ete mahārathāḥ sarve dvitīye niryayur bale) 5. 196. 7-8;
(3) Sātyaki told Yudhiṣṭhira that the northern and the southern warriors were not equal to even the sixteenth part of angered Arjuna (udīcyā dākṣiṇātyāś ca…ete 'rjunasya kruddhasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm) 7. 86. 28-29;
(4) During the night war of the fourteenth day, when Śakuni, as instructed by Duryodhana, attacked the Pāṇḍavas to kill them, Udīcyas were to follow him (udīcyāḥ kṛtavarmā ca…ete tvām anuyāsyanti) 7. 131. 84, 86;
(5) On the seventeenth day of war, when Arjuna, as suggested by Kṛṣṇa, boasted of his exploits, he mentioned Udīcyas among those who were killed by him (hatā udīcyā nihatā pratīcyāḥ) 8. 49. 96;
(6) At the end of the seventeenth day of the war, when Saṁjaya told Dhṛtarāṣṭra, all those that had fallen in the war at the hands of Arjuna, he mentioned Udīcyas among them (prācyodīcyāḥ pratīcyāś ca… te hatā samare rājan pārthena) 8. 4. 47, 50;
(7) At the end of the eighteenth day of war, Saṁjaya while reporting to Dhṛtarāṣṭra warriors who were killed on that day said that all Udīcyas were killed (udīcyā nihatāḥ sarve) 9. 1. 27.
_______________________________
*2nd word in left half of page p639_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Udīcya : m. (pl.): General characterization of northern people.
A. Description: Not cruel (anṛśaṁsa), brave (śūra), distinguished for their good character and conduct (śīlavṛttopapanna) 5. 30. 24.
B. Epic events:
(1) Yudhiṣṭhira asked Saṁjaya to wish good health to northern kings who, among others, were gathered by Duryodhana to fight with the Pāṇḍavas (ye rājānaḥ pāṇḍavāyodhanāya samānītā dhārtarāṣṭreṇa kecit/…prācyodīcyā…teṣāṁ sarveṣāṁ kuśalaṁ tāta pṛccheḥ//) 5. 30. 23-24;
(2) Udīcyas mentioned among those who formed the second division of Duryodhana's army while leaving Hāstinapura for Kurukṣetra (prācyodīcyāś ca sarvaśaḥ/…ete mahārathāḥ sarve dvitīye niryayur bale) 5. 196. 7-8;
(3) Sātyaki told Yudhiṣṭhira that the northern and the southern warriors were not equal to even the sixteenth part of angered Arjuna (udīcyā dākṣiṇātyāś ca…ete 'rjunasya kruddhasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm) 7. 86. 28-29;
(4) During the night war of the fourteenth day, when Śakuni, as instructed by Duryodhana, attacked the Pāṇḍavas to kill them, Udīcyas were to follow him (udīcyāḥ kṛtavarmā ca…ete tvām anuyāsyanti) 7. 131. 84, 86;
(5) On the seventeenth day of war, when Arjuna, as suggested by Kṛṣṇa, boasted of his exploits, he mentioned Udīcyas among those who were killed by him (hatā udīcyā nihatā pratīcyāḥ) 8. 49. 96;
(6) At the end of the seventeenth day of the war, when Saṁjaya told Dhṛtarāṣṭra, all those that had fallen in the war at the hands of Arjuna, he mentioned Udīcyas among them (prācyodīcyāḥ pratīcyāś ca… te hatā samare rājan pārthena) 8. 4. 47, 50;
(7) At the end of the eighteenth day of war, Saṁjaya while reporting to Dhṛtarāṣṭra warriors who were killed on that day said that all Udīcyas were killed (udīcyā nihatāḥ sarve) 9. 1. 27.
_______________________________
*2nd word in left half of page p639_mci (+offset) in original book.