उदीर्ण
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीर्णः, त्रि, (उत् + ऋ + क्त ।) उदारः । महान् । इति जटाधरः ॥ (“न हि राज्ञामुदीर्णानामेवम्भूतैर्नरैः क्वचित् । सख्यं भवति मन्दात्मन् ! श्रिया हीनैर्धनच्युतैः” ॥ इति महाभारते ॥ उत्तेजितः । उद्द्वीपितः । उद्धतः । यथा, कुमारे २ । ३२ । “भवल्लब्धवरोदीर्णस्तारकाख्यो महासुरः” । “ब्रह्म क्षत्रेण संसृष्टं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह । उदीर्णेदहतः शत्रून् वनानीवाग्निमारुतौ” ॥ इति महाभारते । पुं, विष्णुः । यथा, महा- भारते विष्णुसहस्ननामकथने १३ । १४९ । ८० । “उदीर्णः सर्व्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतः स्थिरः” ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीर्ण¦ त्रि॰ उद्--ऋ--क्त।
१ उदिते
२ महति
३ उद्रिक्ते च।
“उदीर्णरागप्रतिरोधकं मुहुः” माघः।
“भवल्लब्धवरो-[Page1166-b+ 38] दीण्णस्तारकाख्यो महासुरः” कुमा॰।
४ विष्णौ पु॰।
“उदीर्ण्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतःस्थिरः” विष्णु॰ स॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीर्ण¦ mfn. (-र्णः-र्णा-र्णं)
1. Generous, great, excellent.
2. Intense. E. उद् above, ऋ to go, affix क्त, deriv. irr.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीर्ण [udīrṇa], p. p. [ईर्-क्त]
Grown, ascended, risen, produced, caused; तारोदीर्णग्रैवनादं व्रजन्तः Śi.18.37.
Puffed up, elated, grown haughty; स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः । भवल्लब्धवरोदीर्णस्तारकाख्यो महासुरः ॥ Ku.2.32.
Excited, stimulated, roused; उदीर्णरागप्रतिरोधकं जनैः Śi.1.32; Dk.43,47.
Increased, intense.
Generous, great; excellent.
Uttered, pronounced; अनुदीर्ण- वर्णनिभृतार्थमाह्वयत् Śi.13.42.
Ready, strung; ˚धन्वा U.5.11. -र्णः N. of Viṣṇu. -Comp. -दीधिति a. intensely bright. -वेग a. violent, impetuous in its course (as a torrent); महीतलात्केचिदुदीर्णवेगाः Rām.5.61.18.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उदीर्ण/ उद्-ईर्ण mfn. issued out , excited , increased , elevated MBh. R. Sus3r. Kum. etc.
उदीर्ण/ उद्-ईर्ण mfn. self-conceited , proud MBh.