उद्दालकः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दालकः, पुं, (उद्दाल एव । स्वार्थे कन् ।) बहुवा- रकवृक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥ (भुनिभेदः । स तु आयोदधौम्यस्य शिष्यः । तस्य नामोत्पत्ति- रुक्ता महाभारते १ । पौष्योपाख्याने ३ अध्याये । “एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो नामायोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुःउपमन्युरारुणिर्वेदश्चेति । २३ ॥ स एकं शिष्यमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति । २४ ॥ स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बन्धुं नाशकत् ॥ २५ ॥ स क्लिश्यमानोऽपश्य- दुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥ २६ ॥ स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने च तथा तस्मिंस्तदु- दकं तस्थौ ॥ २७ ॥ ततः कदाचिदुपाध्यायः आयोदो धौम्यः शिष्यानपृच्छत् क्व आरुणिः पा- ञ्चाल्यो गत इति ॥ २८ ॥ ते तं प्रोचुः भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति । स एवमुक्त- स्तान् शिष्यान् प्रत्युवाच तस्मात् तत्र सर्व्वे गच्छामः यत्र स गत इति ॥ २९ ॥ स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्स एहीति ॥ ३० ॥ स तत् श्रुत्वारुणि- रुपाध्यायवाक्यं तस्मात् केदारखण्डात् सहसो- त्थाय तमुपाध्यायं उपतस्थे ॥ ३१ ॥ प्रोवाच चैनमुपाध्यायं अयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसर- माणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवत्- शब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य्य केदारखण्डं भगवन्त- मुपस्थितः ॥ ३२ ॥ तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु भवान् किमर्थं करवाणीति ॥ ३३ ॥ स एवमुक्त- उपाध्यायः प्रत्युवाच यस्मात् भवान् केदारखण्डं विदार्य्य उत्थितस्तस्मात् उद्दालकएव नाम्ना भवि- ष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः” । २४ ॥ अपरः स्वनामख्यात ऋषिभेदः । स तु श्वेतकेतु- पिता । यथा तत्रव कुन्तीपुत्त्रोत्पत्त्युनुज्ञाने १२२ ॥ “बभूवोद्दालको नाम महर्षिरिति नः श्रुतम् । श्वेतकेतुरिति ख्यातः पुत्रस्तस्याभवन् मुनिः” ॥ ९ ॥)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दालकः [uddālakḥ], =
उद्दाल q. v.
N. of a sage उद्दालक आरुणिः Bṛi. Up.3.7.1. -कम् A kind of honey. -Comp. -पुष्पभञ्जिका [उद्दालकानां पुष्पाणि भज्यन्ते यत्र क्रीडायां ण्वुल्] a sort of game played by the people in the eastern districts (in which Uddālaka flowers are broken or crushed).