उद्दीपन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दीपनम्, क्ली, (उत् + दीप् + ल्युट् ।) प्रकाशनम् ॥ विभावविशेषः । यथा, -- “आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदावुभौ स्मृतौ । उद्दीपनविभावास्ते रसमुद्दीपयन्ति ये” ॥ ते च । “आलम्बनस्य चेष्टाद्या देशकालादयस्तथा” ॥ चेष्टादीत्यादिशब्दात् रूपभूषणादयः । कालादि इत्यादिशब्दात् चन्द्रचन्दनकोकिलालापभ्रमर- झङ्कारादयः । इति साहित्यदर्पणे ॥ ३ य परि- च्छेदः ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दीपन¦ न॰ उद् + दीप--णिच्--ल्युट्।
१ प्रकाशने,
२ उत्ते-[Page1175-b+ 38] जने च। ल्यु। अलङ्कारोक्ते रसाद्युद्दीपके
“उद्दीपन-विभावास्ते रसमुद्दीपयन्ति ये”
“रत्याद्युद्बोधकालोकेविभावाः काव्यनाट्ययोः। आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदाबुभौ स्मृतौ” आलम्बनस्य चेष्टाद्या देशकालाद-यस्तथा” सा॰ द॰ उक्ते आलम्बनस्य
३ चेष्टादौ विभावेयथा शृङ्गारे रसे
“चन्द्रचन्दनरोलम्बरुताद्युद्दीपनं मतम्” हासे
“विकृताकारवाक्चेष्टं यदालोक्य हसेज्जनः। तद-त्रालम्बनं प्राहुस्तच्चेष्टोद्दीपनं मतम्”। करुणे
“शोऽ-कोऽत्र स्थायिभावः स्याच्छोच्यमालम्बनं मतम्। तस्य दाहा-दिकावस्था भवेदुद्दीपनं पुनः”। वीरे
“आलम्बनविभा-वास्तु विजेतव्यादयोमताः। विजेतव्यादिचेष्टाद्यास्तस्यो-द्दीपनरूपिणः”। भयानके
“यस्मादुत्पद्यते भीतिस्त-दत्रालम्बनं मतम्। चेष्टा घोरतरास्तस्य भवेदुद्दीपनं पुनः”। जुगुप्सायाम्
“दुर्गन्धमांसपिशितमेदांस्यालम्बनं मतम्। तत्रैव कृमिपाताद्यमुद्दीपनमुदाहुतमु”। अद्भुते
“पीत-वर्णो, वस्तु लोकातिगमालम्बनं मतम्। गुणानां तस्यमहिसा भवेदुद्दीपनं पुनः”। शान्ते
“परमात्मस्वरूप वातस्यालम्बनमिष्यते। पुण्याश्रमहरिक्षेत्रतीर्थरम्यवनादयः। महापुरुषसङ्गाद्यास्तस्योद्दीपनरूपिणः” सा॰ द॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दीपन¦ n. (-नं)
1. Exciting, inflaming as passion.
2. Illuminating.
3. Burning of a body, &c.
4. Any aggravating thing or circumstance, calculated to give poignancy to feeling or passion. E. उद् much, दीप् to inflame, ल्युट् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दीपनम् [uddīpanam], 1 Inflaming, exciting; क्रोध˚, अग्नि˚.
(In Rhet.) That which excites or feeds (a sentiment orrasa), any aggravating or attendant circumstance which gives poignancy to a feeling or passion; उद्दीपन- विभावास्ते रसमुद्दीपयन्ति ये S. D.16; see आलम्बनम् also.
Illuminating, lighting, setting fire to, burning; जतुमयशरणोद्दीपनः Ve.5.26.
Burning of a body.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उद्दीपन/ उद्-दीपन mfn. inflaming , exciting VarBr2S.
उद्दीपन/ उद्-दीपन mfn. affecting violently (as poison) Das3. 12 , 10
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. the act of inflaming , illuminating
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. lighting up VarBr2S.
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. inflaming (a passion) , exciting , animating , stimulating R. R2itus. Sa1h. etc.
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. an incentive , stimulus
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. any aggravating thing or circumstance (giving poignancy to feeling or passion) Sa1h.
उद्दीपन/ उद्-दीपन n. burning (a body etc. ) L.