उन्मुख
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उन्मुखः, त्रि, (उदूर्द्ध्वं मुखं यस्य ।) ऊर्द्ध्वमुखः । तत्- पर्य्यायः । उत्पश्यः २ । इति हेमचन्द्रः ॥ (“मनोभिरामाः शृण्वन्तौ रथनेमिस्वनोन्मुखैः” । इति रघुः । १ । ३९ ।) उत्सुकः । यथा कुभारे । ६ । ३४ ॥ “तस्मिन् संयमिनामाद्ये जाते परिणयोन्मुखे” । “पतिः प्रतीतः प्रसवोन्मुखीं प्रियाम्” । इति रघुः । ३ । १२ ॥ “अद्रेः शृङ्गं हरति पवनः किंस्विदित्युन्मुखीभिः” । इति मेघदूते । पूर्ब्बमेघे १४ । “इत्याख्याते पवनतनयं मैथिलीवोन्मुखी सा” । इति च मेघदूते उत्तरमेघे ३९ श्लोकः ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उन्मुख¦ त्रि॰ उद् + उर्द्ध्वं मुखमस्य।
१ ऊर्द्ध्वास्ये,
२ उद्युक्ते च।
“उन्मुखद्वाःस्थवीक्षिताः” कुमा॰।
“तस्मिन् संयमिनामाद्येजाते परिणयोन्मुखे” कुमा॰।
“विपुलतरोन्मुखलोच-नावलग्नम्”
“दन्ताग्रनिर्भिन्नपयोदमुन्मुखाः” माघः।
“असौ शरण्यः शरणोन्मुखानाम्”
“या नीतपौरास्वपदोन्मुखेन”।
“मनोऽभिरामाः शृण्वन्तौ रथनेमिस्व-नोन्मुखैः” रघुः स्त्रियां ङीप्।
“चूतयष्टिरिवाभ्यासे मधौपरभृतोन्मुखी” कुमा॰
“प्रतिषिद्धापि कैकेय्या लक्ष्मीरिवगुणोन्मुखी”
“पतिः प्रतीतः प्रसवोन्मुखीं प्रियाम्”
“अद्रेः शृङ्गं हरति पवनः किंस्विदित्युन्मुखीभिः”
“इत्याख्याते पवनतनयं मैथिलीवोन्मुखी सा” मेघ॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उन्मुख¦ mfn. (-खः-खा-खं) Looking upwards. E. उत् up, मुख the face.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उन्मुख [unmukha], a. (-खी f.) [उद्-ऊर्ध्वं मुखं यस्य]
Raising the face, looking up; ˚दर्शन looking upwards; अद्रेः शृङ्गं हरति पवनः किंस्विदित्युन्मुखीभिः Me.14,15; R.1.39,11.26; आश्रम˚ 1.53.
Ready, intent on, on the point of, about to, prepared for; तमरण्यसमाश्रयोन्मुखम् R.8.12 about to retire to the woods; 16.9,3.12; उदयोन्मुख- चन्द्रिका M.5.7; भेदोन्मुखम् V.2.7; Ku.6.48.
Eager, waiting for, expecting, looking up to; तस्मिन् संयमिनामाद्ये जाते परिणयोन्मुखे Ku.6.34; लक्ष्मीरिव गुणोंन्मुखी R.12.26,6. 21,11.23.
Sounding, speaking or making a sound; परभृतोन्मुखी Ku.6.2 speaking through the cuckoo.
Coming from the mouth (मुखोत्पन्न); यस्तून्मुखत्वाद्वर्णानां मुख्यो$भूद् ब्राह्मणो गुरुः Bhāg.3.6.3.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उन्मुख/ उन्-मुख mf( ई)n. ( उद्-मु)raising the face , looking up or at Sus3r. Megh. Kum. Katha1s. Pan5cat. etc.
उन्मुख/ उन्-मुख mf( ई)n. waiting for , expecting R. Kum. Katha1s. etc.
उन्मुख/ उन्-मुख mf( ई)n. near to , about to Vikr. Bhartr2. VarBr2S. etc.
उन्मुख/ उन्-मुख m. N. of an antelope (supposed to have been a Brahman and hunter in former births) Hariv. 1210.