उपप्लव
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लवः, पुं, (उप + प्लु + अप् ।) राहुग्रहः । वि- प्लवः । उत्पातः । इति मेदिनी ॥ (“उपप्लवाय लोकानां धूमकेतुरिवोत्थितः” ।) इति कुमारे । २ । ३२ ।) ग्रहणम् । यथा “उप- प्लवे चन्द्रमसो रवेश्च” । इति स्मृतिः ॥ (उत्पात- सूचकोऽनिलादिः । यथा, “कच्चिन्न वाय्वादिरुप- प्लवो वः” । इति रघः । ५ । ६ । भीतिः । “नृपा- इवोपप्लविनः परेभ्यः” । इति रघुः । १३ । ७ । “उपप्लविनो भयवन्तः” । इति मल्लिनाथः ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लव पुं।
राहुग्रस्थेन्दुः_अथवा_सूर्यः
समानार्थक:उपप्लव,उपरक्त
1।4।10।1।1
सोपप्लवोपरक्तौ द्वावग्न्युत्पात उपाहितः। एकयोक्त्या पुष्पवन्तौ दिवाकरनिशाकरौ॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, तेजः, ग्रहः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लव¦ पु॰ उप + प्लु--अप्। गगनादुल्कापातादिरूपे
१ उपद्रवे,
“उपपप्लवाय लोकानां धूमकेतुरिवोत्थितः” कुमा॰।
“कृद-भिहित” इत्याद्युक्तेः
२ उत्पातसूचके वाय्वादौ
“त्वामा-सारप्रशमितवनोपप्लवं साधु मूर्द्ध्ना” मेघ॰।
“कच्चिन्नवाय्वादिरुपप्लवोवः” रघुः
३ मये
“नृपा इवोपप्लविनःपरेभ्यः” रघुः
“उपप्लविनो भयवन्तः” मल्लि॰।
४ विघ्ने
“जीवन् पुनः शश्वदुपप्लवेभ्यः” रघुः। उपप्लवेभ्यः विघ्नेभ्यः” मल्लि॰।
५ औपसर्गिकात्यन्तमरकपीडने
६ राजविप्लवे
“दुर्भिक्षे चाप्युपप्लवे” कूर्म्मपु॰।
“उपप्लवे राजविप्लवेऔपसर्गिकात्यन्तमरकपीडने” शु॰ त॰ रघु॰।
७ उपरोधेवेष्टने
“अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचापतडिद्गुणान्” सुश्रु॰।
८ चन्द्रसूर्य्ययोर्ग्रहणे
“उपप्लवे चन्द्रमसोरवेश्च” स्मृतिः।
९ विपत्तौ
“अथ मदनबधूरुपप्लवान्तम्” कुमा॰।
१० स-मीपे प्लवने गतौ च।
“तद्भीममुत्सार्य्यजनं युद्धमासीदुप-प्लवे ॰भा॰ स॰
२२ अ॰।
“कल्पनापोढमभ्रान्तं प्रत्यक्षंनिर्विकल्पकम्। विकल्पो वस्तुनिर्भासादसंवादादुपप्लवः इतिबौद्धमतसिद्धे
११ विकल्पे स च संसारिणां सविकल्प-ज्ञानमात्रेऽस्ति ईश्वरज्ञानं तु निरुपप्लवम्। उपप्लवतिलोकानुपद्रवति उप--प्लु--कर्त्तरि अच्।
१२ राहौ मेदि॰।
“केतूपप्लवभौममन्दगतयः षष्ठे तृतीये शुभाः” ज्यो॰ त॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लव¦ m. (-वः)
1. Rahu, the ascending node.
2. A portent or natural phænomenon so considered.
3. An affray, or assault, a conflict without weapons.
4. Eclipse.
5. Misfortune. E. उप over, &c. प्लु to go, अप् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लवः [upaplavḥ], 1 Misfortune, evil, calamity, distress, adversity; अथ मदनवधूरुपप्लवान्तं ... परिपालयाम्बभूव Ku.4.46; जीवन्पुनः शश्वदुपप्लवेभ्यः प्रजाः पासि R.2.48;
(a) An unluky accident, injury, trouble; कच्चिन्न वाय्वादिरुपप्लवो वः R.5.6; Me.17. (b) An obstacle, impediment; तौ (अर्थकामौ) हि तत्त्वावबोधस्य दुरुच्छेदावुपप्लवौ Ki.11.2.
Oppression, harassing, troubling; उपप्लवाय लोकानां धूमकेतुरिवोत्थितः Ku. 2.32.
Danger, fear; see उपप्लविन् below.
Agitation, perturbation; इन्द्रिय˚ K.146.
A portent or natural phenomenon foreboding evil.
Particularly, an eclipse of the sun or moon; चन्द्रमिवोपप्लवान्मुक्तम् V.I.11.
N. of Rāhu, the ascending node, केतूपप्लवभौममन्दगतयः षष्ठे तृतीये शुभाः.
Anarchy.
N. of Śiva.
Doubt, scepticism (with Buddhists).
Loss, absence; मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् Bhāg.1.84.25.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लव/ उप-प्लव m. affliction , visitation , invasion , inundation
उपप्लव/ उप-प्लव m. any public calamity , unlucky accident , misfortune , disturbance
उपप्लव/ उप-प्लव m. a portent or natural phenomenon (as an eclipse etc. ) MBh. Sus3r. Vikr. Kum. Katha1s. etc.
उपप्लव/ उप-प्लव m. N. of राहु(who is supposed to cause eclipses) L.
उपप्लव/ उप-प्लव m. N. of शिवL.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपप्लव पु.
(उप + प्लु + अप्) चित अगिन् वेदि के पक्षों के ऊपर का स्थान अथवा क्षेत्र (पा.भे.०प्लय), ला.श्रौ.सू. 1.5.7; द्रा.श्रौ.सू. 2.1.1०।