उपमिति
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपमितिः, स्त्री, (उप + मि + क्तिन् ।) उपमा । इति शब्दरत्नावली ॥ न्यायमते सादृश्यज्ञानजन्यज्ञानम् । यथा “गोसदृशो गवयपदवाच्य इत्याकारशक्ति- ज्ञानम् । अस्य करणं गवादिसादृश्यवत् पिण्डप्र- त्यक्षम् । अस्य व्यापारः अतिदिष्टवाक्यार्थस्मर- णम्” । इत्युपमानखण्डम् । अपि च । भाषा- परिच्छेदे ॥ ७९-८० ॥ “ग्रामीणस्य प्रथमतः पश्यतो गवयादिकम् । सादृश्यधीर्गवादीनां या स्यात् सोपमितिः स्मृता ॥ वाक्यार्थस्यातिदेशस्य स्मृतिर्व्यापार उच्यते । गवयादिपदानान्तु शक्तिधीरुपमाफलम् ॥ पदज्ञानन्तु करणं शक्तिधीरुपमाफलम्” ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपमिति¦ स्त्री उप + मि--क्तिन्।
१ उपमालङ्कारे सादृश्यज्ञान-जन्ये गवयादिशब्दशक्तिबोधरूपे
२ उपमानफले बोधभेदे[Page1241-b+ 38]
“प्रत्यक्षमप्यनुमितिस्तथोपमितिशब्दजे” भाषा॰ करणे-क्तिन्।
३ सादृश्ये च
“पल्लवोपमितिसाम्यसपक्षम्” सा॰द॰।
“तदाननस्योपमितौ दरिद्रता” नैष॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपमिति¦ f. (-तिः)
1. Resemblance, comparison, a likeness, a picture, image, &c.
2. Analogy.
3. Knowledge of things derived from ana- logy or resemblances. E. उप like, मा to measure, क्तिन् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपमितिः [upamitiḥ], f.
Resemblance, comparison, similarity; पल्लवोपमितिसाम्यसपक्षम् S. D.; तदाननस्योपमितौ दरिद्रता N.1.24.
(In Nyāya Phil.) Analogy, inference, deduction, knowledge of things derived from analogy, a conclusion deduced by means of an उपमान; प्रत्यक्षमप्यनुमितिस्तथोप- मितिशब्दजे Bhāṣā P.52.
A figure of speech = उपमा q. v.
A likeness, picture.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपमिति/ उप-मिति f. comparison
उपमिति/ उप-मिति f. resemblance , likeness , similarity Sa1h.
उपमिति/ उप-मिति f. analogy
उपमिति/ उप-मिति f. knowledge of things derived from analogy or resemblance Sarvad.