उपमितिः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपमितिः, स्त्री, (उप + मि + क्तिन् ।) उपमा । इति शब्दरत्नावली ॥ न्यायमते सादृश्यज्ञानजन्यज्ञानम् । यथा “गोसदृशो गवयपदवाच्य इत्याकारशक्ति- ज्ञानम् । अस्य करणं गवादिसादृश्यवत् पिण्डप्र- त्यक्षम् । अस्य व्यापारः अतिदिष्टवाक्यार्थस्मर- णम्” । इत्युपमानखण्डम् । अपि च । भाषा- परिच्छेदे ॥ ७९-८० ॥ “ग्रामीणस्य प्रथमतः पश्यतो गवयादिकम् । सादृश्यधीर्गवादीनां या स्यात् सोपमितिः स्मृता ॥ वाक्यार्थस्यातिदेशस्य स्मृतिर्व्यापार उच्यते । गवयादिपदानान्तु शक्तिधीरुपमाफलम् ॥ पदज्ञानन्तु करणं शक्तिधीरुपमाफलम्” ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपमितिः [upamitiḥ], f.

Resemblance, comparison, similarity; पल्लवोपमितिसाम्यसपक्षम् S. D.; तदाननस्योपमितौ दरिद्रता N.1.24.

(In Nyāya Phil.) Analogy, inference, deduction, knowledge of things derived from analogy, a conclusion deduced by means of an उपमान; प्रत्यक्षमप्यनुमितिस्तथोप- मितिशब्दजे Bhāṣā P.52.

A figure of speech = उपमा q. v.

A likeness, picture.