उपरिष्टात्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपरिष्टात्, व्य, (ऊर्द्ध्वे ऊर्द्ध्वायां ऊर्द्ध्वात् ऊर्द्ध्वायाः ऊर्द्ध्वं ऊर्द्ध्वां वा वसति आगतो रमणीयं वा । “उपरि उपरिष्टात्” । ५ । ३ । ३१ । इत्यूर्द्ध्वस्य उपादेशो रिष्टातिल् प्रत्ययश्च ।) उपरि । ऊर्द्ध्वम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा रामायणे ४ काण्डे । “नाधस्तान्नोपरिष्टाच्च गतिर्नाप्सु न चाम्बरे” ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपरिष्टात्¦ अव्य॰ ऊर्द्ध + नि॰ रिष्टातिल् उपादेशश्च। उपरिश-ब्दस्यार्थे
“उपरिष्टादाज्यस्याभिघारयति” शत॰ ब्रा॰
१ ,
६ ,
१ ,
२१ ,
“पुरुष उपरिष्टात् पशूनतितिष्ठति”
१३ ,
३ ,
६ ,
४ ,
“तस्योपरिष्टाद् वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत” भा॰ व॰
२०
५ अ॰ क्षिप्रस्योपरिष्टादुभयतः कूर्चः” सुश्रु॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपरिष्टात्¦ ind. Up, above. E. उप and रिष्टातिल् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपरिष्टात् [upariṣṭāt], ind. [cf. उपर्युपरिष्टान् P.V.3.31]
As an adverb it means (a) Over, above, from above, on high; परहितकरणे नोपरिष्टान्न चाधः Bh.3.131; Y.1.16. (b) Further or later on, afterwards; कल्याणावतंसा हि कल्याणसंपदुपरिष्टाद् भवति Māl.6; इदमुपरिष्टाद् व्याख्यातम् in the sequel. (c) Behind (opp. पुरस्तात्); पुरसाच्चोपरिष्टाच्च अद्भिः परिदधति Ch. Up.5.2.2.
(As a preposition) it means (a) Over, upon (with gen., rarely acc.); स्फुटतरमुपरिष्टादल्पमूर्तेर्ध्रुवस्य स्फुरति सुरमुनीनां मण्डलं व्यस्तमेतत् Śi.11.3. (b) Down upon. (c) Behind (with gen.)Comp. -ज्योतिष्मती N. of a Vedic metre consisting of 43 or 44 syllables. -ज्योतिः f. a verse of the Triṣṭubh metre, the last line of which consists of eight syllables.-बृहती N. of a Vedic metre having four Pādas, the first of which contains 12 syllables, each of the three others having only eight.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
उपरिष्टात् ind. (as an adverb) above , from above , on the upper part RV. ix , 91 , 4 AV. iv , 40 , 7 ; viii , 8 , 13 S3Br. ChUp. etc.
उपरिष्टात् ind. behind (opposed to पुरस्तात्) TS. S3Br.
उपरिष्टात् ind. further on , later , below (in a book) Nir. Sus3r.
उपरिष्टात् ind. afterwards ChUp. Ya1jn5.
उपरिष्टात् ind. (as a preposition) over , upon , down upon (with acc. and gen. ) S3Br. MBh. etc.
उपरिष्टात् ind. behind (with gen. ) TS. S3Br. Sus3r.
उपरिष्टात् ind. with reference to , about (with gen. ) Das3.