उपलः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपलः, पुं, (उपलाति । उप + ला + क । यद्वा, उं शम्भुं पलति यः । उ + पल + अच् ।) पाषाणः । (यथा, -- “रेवां द्रक्ष्यस्युपलावषमे विन्ध्यपादेविशीर्णाम्” । इति मेघदूते पूर्ब्बमेघे १९ श्लोकः ।) रत्नम् । इति मेदिनी ॥ (यथा मनुः । ११ । १६७ । “मणिमुक्ताप्रबालानां ताम्रस्य रजतस्य च । अयःकांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नता” ॥ बालुका । यथा, “भिषगुपलाप्रक्षिणी नना” । इति ऋग्वेदे । ९ । ११२ । ३ । “उपलेषु बालुकासु” इति भाष्यम् ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपलः [upalḥ], 1 A stone, rock; उपलशकलमेतद् भेदकं गोमयानाम् Mu.3.15; कान्ते कथं घटितवानुपलेन चेतः Ś. Til.3; Me.19; Ś.1.14.

A precious stone, jewel. Y.3.36. 'उपलः प्रस्तरे मणौ' इति विश्वः.

Sand (Ved.).

A cloud.

A ball thrown from some artifice (as gun); कपाट- यन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः Mb.3.284.4.

ला Refined sugar, (उपलासिता Sugarcandy).

The upper and smaller millstone which rests on the Dṛiṣad. [cf L.opatus.] -Comp. -प्रक्षिन् a. Grinding grain upon millstones; कारुरहं ततो भिषगुपलप्रक्षिणी नवा Rv.9.112.3.