उपसर्ज्जन

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपसर्ज्जनम्, क्ली, (उप + सृज् + ल्युट् ।) प्रधानभिन्नम् । तत्पर्य्यायः । अप्रधानम् २ अप्राग्र्यम् ३ । इत्यमरः ॥ (यथा, मनुः ९ । २११ । “उपसर्ज्जनं प्रधानस्य धर्म्मतो नोपपद्यते” ॥ (विशेषणम् । त्यागः । उपद्रवः । यथा अनध्याय- प्रकरणे मनुः, -- “निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषामुपसर्ज्जने” ॥)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

उपसर्ज्जन¦ त्रि॰ उप + सृज--ल्युट्।

१ दैवाद्युपद्रवे
“निर्घातेमूमिचलने ज्योतिषामुपसर्ज्जने” मनुः।

२ अप्रधाने गौणे-विशेषणे
“वोपसर्ज्जनस्य”
“गोस्त्रियीरुसर्ज्जनस्य” पा॰।
“उपसर्ज्जनं प्रधानस्य धर्मतो नोपपद्यते” मनुः
“उप-सर्ज्जनमप्रधानम्” कुल्लू॰।
“अनुपसर्ज्जनात्”
“आचा-र्य्योपसर्ज्जनश्चान्तेवासी” पा॰ उपसृजत्यनेन करणे ल्युट्।

३ संमार्गसाधने त्रि॰ स्त्रियां ङीप्।
“अथैक उपसर्ज्जनी-भिरेभिः” शत॰

१ ,

२ ,

२ ,

२ ,
“पिष्टसमार्जनार्थासु अप्सुपिष्टसम्मार्ज्जनार्थञ्चोपसर्ग साधनानि उपसर्जन्यः” भा॰
“प्रथमानिर्द्दिष्टमुपसर्ज्जनम्” पा॰ उक्ते। समासविधायकशा-स्त्रे

४ प्रथमान्तपदनिर्द्दिष्टे।
“एकविभक्ति चापूर्वणिनिपाते” विग्रहवाक्ये यन्नियतविभक्तिकं तदुपसर्जनसंज्ञम् इत्यर्थकपाणिनिसूत्रोक्ते

५ शब्दभेदे च
“उपसर्ज्जनं पूर्ब्बम्” पा॰समासे उपसर्ज्जनस्य पूर्ब्बप्रयोगः यथा
“द्वितीया श्रिते-त्यादि” पा॰ सूत्रे द्वितीयेति प्रथमान्तम् पदं तदेव प्राक्-प्रयोज्यम् यथा कष्टं श्रित इत्यादि वाक्ये कष्टश्रित इत्यादि